DILATASYON

[ÇELİKKOLLU]

Dilatasyon yapmak icin bircok neden sayabiliriz. Ancak oncelikli olan dilatasyonsuz bina dizayn etmektir. Zorunluluk varsa  dilatasyon tasiyici sistemde dusunulebilir. Dilatasyonun en buyuk zarari yanal yer degistirme aninda diger binaya zarar verilme  ihtimalidir. Bu zatar ilgili binanin göcmesine dolayisiyle  can kayiplarina neden olmasidir. Bu yuzden sanki iyi bir sey gibi dilatasyonu savunmayiniz

Bazi yapilar  cok uzun olarak planlanir.Sicak soguk farkinin yuksek olduguü yerlerde sicaklik degisikligi , elemanlarda  ek kuvvetlerin olusmasina sebep olur. Bir statik yuk gibi bu sicaklik degisikligide kombinasyonlarda  yer almalidir. Iki tane 70 metre uzunlugunda esdeger bina dusunun. Her ikiside betonarme olsun. Biri perdeli digeri sadece kolonlardan olussun.  Bu binalarin hangisinde  isi degisimi daha onemlidir ?ısı degisikligi tasiyici sistem yüzeýleri ne kadar fazla ise o derece etkilidir. Perdelerden olusan binada isi degisikligine maruz yuzey daha fazladir. O yuzden perdeli binada ek tesirler biraz daha fazladir(sunme ve  buzulme kuvvetleri). Yani ısı farkınin cok oldugu bolgelerde  bir yapı yapacaksaniz fazlafa  onlem  alamiyorsaniz , tasiyoci sisteminizi  cubuk elemanlardan yani kolonlardan olusturmaniz dusunulebilir(cevresel etkiye açık elemanlar). Isi farkinin az oldugu yerlerde  ise  perdeli sistemler secebilirsiniz.

Zemin durumuda belirleyicidir. Eger zemin cok degiskense ,zeminin yüklemelere karşı tepkisi de farklı olacak demektir. Oysa zemin tepkisinin biz yapi temeli boyunca homojene yakin olmasini isteriz. Aksi takdirde yuklemeler  karşısında yapi altinda farkli oturmalar olusabilir. FArkli oturmalarr neticesinde bina bir miktar bir tarafa kaykılabilir.Bu kaykilmalarda ilave momentler dolayisiyle kesme kuvvetleri olusturur. Bu kuvvetler kaykilmaya bagli olarak yapi ust yapısinda olusur.
Iste bu ilave etkilerden kurtulmak amacli olarak farkli zeminlere farkli temeller yapilabilir. Temel de dilatasyon yapmissaniz ustte de yapmaniz gerekir. Ancak dilatasyonliu iki yapi tek parca  temele oturabilir.

Yapi agirliklari cok fazla isede  dilatasyon gundeme getirilebilir.15 katli bir yapi ile tek katli bir yapi yan yana ayni temele oturtulmamali, temeldede dilatasyon yapilmalidir. Aksi takdirde yuksek binanin zemine ilettigi kuvvet cok cok buyuk olacagindan , hafif binada temelin bir miktar kalkmasi ortaya cikabilir.

Dilayasyon malzemesi olarak cesitli malzemeler kullanilabilir. Mesela ahsap....




Ahmet CELIKKOLLU
Insaat Muhendisi
ESKISEHIR