Kirişler yatay yada yataya yakın sekilde konumlandırılmış tasıyıcı elemanlardir. Ama bu tanıma tam teknik bir tanım diyemeyiz. Teknik tanımina bakalım. Bir elemanın eksenel basınç kuvveti 0.10 x fck x Ac  den daha küçükse bu eleman kiriş olarak adlandırılır(fck=beton karakteristik basınç dayanımı ve Ac= eleman kesit alani). Yani kolon ile kirişi ayiran bu kıstasdir, normal kuvvet derecesidir. Şunuda düsünebilirsiniz, ben bir elemana gelen tesirleri bulduktan sonra o elemanın adi kiriş olsa ne olur,kolon olsa ne olur ?. Ancak kolon dizaynı ile minimum ve maximum donatı sartları farklı,kiriş dizaynı,donatı şartları farklıdır. Dolayisyle siz o elemanın ne oldugunu bilmezseniz kolon sartlarina göremi kiriş şartlarına goremi dizayn edeceginizi bilemezsiniz. Bu baglamda elemanın adının ne olduğu onem arzeder.

Kirislerin asli görevi ,yüklerin düşey emanlara güvenle iletilmesini saglamaktir.Kirisler yatay kuvvetlere karsi koyan çercevelerinde bir parçasidir. Betonarme bir kiriste en onemli husus kirisin "betonarme" olmasidir. Bu son cumlem sizi şaşırtmasin. Her betonla çelik donatının birlesmesini betonarme sanmayin. Betonarmeden bahseymeniz icin tek bir kural vardir: beton ile celik birlikte çalışıyorsa betonarmeden soz edebilirsiniz.Yani beton ne kadar kısalirsa  çelik o kadar kıaalacak, celik ne kadar uzarsa beton o kadar uzayacak,kuvvetleri ortak taşiyacaklar,kuvvet tasınmasında işbolumu yapacaklar. Sizin kirisiniz bunu yapıyorsa betonarme kiriş diyebilirsiniz. Gunumuzde betonarme kiriş sanilan ama aslinda betonarme olmayan o kadar fazla kiris varkı. Mesela adam kiriş mesnet bölgesine mesnet donatilarinı yanyana yığmış,donatilar birbirine bitişik, dolayisiyle bu donatılar adeta kiriş üstunde bir levha vazifesi goruyor.Donatı aralarında beton yok. Bu bir betonarme kiriş degildir, betonarme gibi bir davranış göstermez.Beton bir kesit,üzerindede çelik levha varmis gibi bir davranış calısmada etkili olur. Yine kirisin cekme bolgesinde mesela bindirme boylarinin çok kisa okduğunu yada hic olmadigini dusunun,belli bir seviyeden sonra buradada betonarme davranıştan sözedilemez.Yada paspaylarınin hic birakılmadıgı donatının kiris altindan gorulebildiği sayilabildigi bir kirişteds betonarmeden bahsedilemez.O halde betonarme bir kirişte en fazla dikkat edilmesi gereken şey kirisin betonarme olabilmesidir.

Yonetmeliklerimizde dikkat edin sunek tasarımdan soz edilir, sunek tasarimdada güclü kolon kavramından bahsedilir. Ozellikle buyuk deprem enerjisinin suneklikle emildigi bu sistemlerde abi gocmelwrin olmaması, yani dusey elemanlarin (kolonlarin) biraz daha guclu olması onemlidir. Bazı muhendislerce bu yanlış yorumlanir. Sanki kiris güçsüz olacak, kolon güclü olacakmiş gibi algilanır. Oysa kiriste güclu olmak zorundadir,kolon ise güçlu kirişten bir tık daha güclü okacaktir Yani güçlü kiriş,daha güçlü kolon.

Kirislerin rijitligi yuk iletilmesinde ve deplasmablarda onemlidir.Kirisler yeterli rijirlige sahip olmalidir.Ozellikle kirislerin egilmeye calışan elemablar olduğu düşünülürse eğilme rijitliginin ne kadar onemli oldugu  görulebilir. Yani  E x I  ..  burada I  atalet miment degeridir. Hatirlayin  bxh3/12.   Kupuyle orantilı olan değişken yuksekliktir. Bir kirisin yuksekligi ne kadar fazla ise egilme rijitligi o denli buyuk olur. O halde rijitligini artirmak istediginiz bir kirısin enini buyütmekle falan ugraşmayip direk yuksekligı ile oynamak gerekir. Basit bir ornek vereyim:asmolen doşemeli sistemlerde kiris gorunmesin diye kiriş yuksekligi fazla tutulmaz,buna nazaran genislikleri artirilir 60 cm,80 cm,100 cm genisligindeki kirisler ortaya cikar. Nedenide kiris yuksekligi artirilamadigindan,rijitligin kiriş eninin artirilarak karsilanmaya çalışmasi.Ancak yinede yuksekligin verebildigi rijitlige ulasmak kolay degildir. Cunku genisligi artirarak 1 derece rijitluk artisi saglarken, yukseklik artışıyle küp derecesinde bir rijilik artısi elde edilebilmektedir. Bu yuzden asmolenli sistemlerde rijitlik sorunu ve öteleme sorunu olur.

Kirislerde sureklilik esastir Surekli kirislerde olusacak mesnet momentleri aciklik momentlerinin  n ispeten az çikmasina sebep olur. Kirisler mumkun mertebe baglandıklara kolona ortadan bağlanmalidir. Bu takdirde ongoremedigimiz eksantiriteden kurtulmus okuruz ve ilave ek tesirlerin ortaya cikmasını engelleriz.

Cerceve siztemlerde akslarin surekliligi onemlidir. Buna dikkat etmek gerekir.Ozellikle yuksek katli yapillarda en üst kat kirisleri mumkun okduğunca yuksek tutulmalidir.Mesela altlarda 50-60 cm olan kirişler en ustte 80 cm gibi düsubulebilir. Bu dusunce tarziyle sistemin deplasman kontrolunüde saglamıs olursunuz...



Ahmet CELIKKOLLU
Insaat Muhendisi
ESKISEHIR

Ahmet Bey öncelikle sizin yazılarınızı devamlı takip ediyorum ve bir mühendis olarak çok beğeniyorum. Malesef ülkemizde meslektaşlarımız özellikle de en kritik görevlerde yani kontrol mekanizmasında görev yapan arkadaşlarımız mühendisliğe tamamen aykırı uygulamalar yapmakta. İşin kötü yanı bunun yanlış olduğunu anlatmaya kalktığınızda size karşı takındıkları tavır. Yönetmelik harici kontrol mekanızmasındaki meslektaşlarımızın keyfi uygulamaları yüzünden emin olun milli sermayelerimiz
1,5 - 2 kat daha hızlı tükenmekte. Süneklilik konusundaki yazılarınız öğrenmeye açık meslektaşlarımıza gerçekten ışık tutmakta ve milli sermayemize katkıda bulunmaktadır. Bu yazdıklarım sizin hakkınızdaki genel düşüncelerimdi...
Şimdi bu yazınız hakkında bir soru sormak istiyorum...
Binaların son katlarında kiriş kesitlerinin daha büyük seçilmesi gerektiğini söylemişsiniz oysa ben yüksek katlı binalarda maliyet açısından kolonların üst katlarda küçültülmesi gerektiğini düşünüyorum... Dolayısıyla güçlü kiriş - daha güçlü kolon ilkesi sağlanabilmesi için kiriş kesitlerinin de üst katlarda küçük kalması gerekir ki kolon kesitlerinde küçültmeye gidebilelim... Yüksek yapılarda deplasmanları perdelerle kısıtlıyoruz ve kontrol ediyoruz zaten kirişlerin büyük kesitlerde seçilmesi maliyet açısından çok sakıncalı olmaz mı yoksa maliyeti düşünürken ben mi büyük bir hata yapıyorum acaba?...

Fatih bey merhaba.

Hakkimdaki guzel dusuncelerinizden dolayi tesekkur ediyorum.

Sorunuza gelince,

Biliyoruzki betonarmede güçlü kavrami sadece ebatlarla ilgili degildir. Yani 25/50 bir kirisi , 30/60  bir kiristen daha guclu yapabilirsiniz(hem moment ,hem kesme kuvveti). Bu hatirlatmayi yaptiktan sonra diger bir hatirlatmamda perdelerin tasiyici sistemdeki durumu ile ilgili. Perdeli tasıyici sistemli binalarda, üst katlara cıktikça perde etkisi azalir. Üst katlarda kolonlar daha etkilidir. 30 katli perdeli bir sistem olusturun(betonarme). Ve kolonlarin moment diagramina kesme diagramina bakin. Sonrada perdelerin momentlerine ve kesme kuvveti diyagramlaina bakin. Alt katlarda bakin ust katlarda bakin. Ust katlarda perdelerin kesit tesirlerinin bayagi azaldigini buna nazaran kolonlarinkinin arttigini goreceksiniz.Dolayisiyle perdelide ols ust katlarda kolon ve kirislerden olusan cerceveler etkilidir. Ust katlardako perdelerinde bu bazada deplasmani engellemesi  beklenildigi kadar degildir.Bu baglamda ust kat kirislerinin yuksek olmasi gerektigini soyledim.Deplasmanlarin azaltilmasi amacli. Bu defigimide yukaridaki ornek binada uygulayarak test edebilirsiniz. En ust kat kirislerini 25/50 yapin alternatiftede 30 /150 yapin(etkiyi gorme amacli). Daha sonra her iki binanin deplasmanini ve periyotlarini karsilastirin.Yuksek kirisli binadaki degerlerin daha kucuk oldugunu goreceksiniz. Ayni mantiktan dolayidir ki , ust katlara cikoldikca kolon ebati kucultmekde  pek ideal degildir.Kolonlar sadece normal kuvvete calisan elemanlar degildir. Ayrica kucultulmus kessitlerde kuvvet aktariminda problem yasanabilmektedir.

Ekonomiklik kavrami  tek degiskene bagli olarak gorulemez. Bir seyin ekonomik oldugunu soylemek icin genele bakmak gerekir. Perdeli sistemler deplasman azalticidir ama ust katlarrda etkisi azdir.Ust kata koyacaginiz yuksek kirisler etkindir.Perdeli bir tasiyici sistemde bile yuksek katli yapilarda  en ust kat kirislerinin yuksek yapilmasi deplasmani azaltir. Bunlari birbirinin alternatifi olarak gormemek gerekir..

merhaba hocam
bodrum kattan hemen sonra gelen zemin katımda bazı kirişlerimde  0.10 x fck x Ac uyarısı alıyorum. Kirişlerimin ebatlarını 120/32 yapmama rağmen bu değeri sağlayamadım. Sistemimde bir problem olduğunu mu düşünmem gerekir. Ard arda olan kirişlerden bir tanesinde bu kadar fazla eksenel yük oluşması normal mi. bu kuvvet kirişlere nasıl dağıtılmaktadır.

Alıntı yapılan: yunussacik - Ksm 15, 2018, 11:05 ösmerhaba hocam
bodrum kattan hemen sonra gelen zemin katımda bazı kirişlerimde  0.10 x fck x Ac uyarısı alıyorum. Kirişlerimin ebatlarını 120/32 yapmama rağmen bu değeri sağlayamadım. Sistemimde bir problem olduğunu mu düşünmem gerekir. Ard arda olan kirişlerden bir tanesinde bu kadar fazla eksenel yük oluşması normal mi. bu kuvvet kirişlere nasıl dağıtılmaktadır.

Kirislerde ozellikle deprem etkisi asamasinda kisa sureli de olsa normal kuvvet olusmakta. Genelde egik kirislerde %10 normal kuvveti siniri asilmakla beraber yatay kirislerde tasiyici sisteme gore nispeten yuksek normal kuvvetler olusabilmekte. Kiris normal kuvvetleri bildiginiz uzere kolonlarda  kesme kuvveti olarak karsimiza cikmakta. Korkulacak bir durum degil. Yapmaniz gereken o kirisi normal kuvvet alan eleman gibi dizayn etmek, yani kolon gibi dizayn etmek. Tamamini ettiye siklastirmasi yapmak, pliye kullanmamak gibi. Kiris ebatini falan buyutmenize gerek yok...