Öngermeli Bulon Ne Zaman Şart?
İlk çelik yapı projemde (tek katlı endüstriyel bir depo) birleşim tasarımında kafama takılan birkaç konu var, tecrübeli abilerimin/ablalarımın görüşlerini almak isterim.
Çelik Yapıların Tasarım, Hesap ve Yapım Esaslarına Dair Yönetmelik’i (2018) okuyorum ama teoriden pratiğe geçerken şu noktalarda kararsız kaldım:
1. TBDY 2018’e göre deprem yükü etkisindeki birleşimlerde 8.8 veya 10.9 kalite bulonların tam önçekme verilerek kullanılması gerektiğini biliyorum. Peki deprem yükü etkisinde olmayan bir aşık-kiriş birleşiminde 4.6 kalite normal bulon kullanmak sahada gerçekten yaygın mı, yoksa “her ihtimale karşı hepsini 8.8 yapalım” mantığı mı hakim? Maliyet farkı bunu ne kadar etkiliyor?
2. Sürtünme etkili (kayma kontrollü) birleşim ile ezilme etkili birleşim arasındaki seçimi pratikte neye göre yapıyorsunuz? Yorulma riski olan (kren kirişi gibi) elemanlar dışında sürtünme etkili birleşimi tercih ettiğiniz durumlar oluyor mu?
3. Öngerme torkunun sahada doğru uygulandığını nasıl kontrol ediyorsunuz? Tork anahtarı kalibrasyonu, dönme açısı yöntemi vs. — hangisi sahada gerçekten uygulanabiliyor? Kontrol mühendisi olarak bu konuda neye dikkat etmeliyim?
Şimdiden teşekkürler, saha tecrübesi olan herkesin yorumu benim için çok kıymetli.
- 2 Yanıtlar
Sorum güncel. Yardımcı olacak birisi var mı acaba
Merhaba.
Sn.
daha net cevap verecektir muhakkak ama ben de katkıda bulunmak isterim.
Sorularınızın tamamı uygulamada gerçekten karşılaşılan konular.
1. Bulon kalitesi
Deprem yükü taşımayan ikincil elemanlarda (aşık, kuşak vb.) 4.6 veya 5.6 kalite bulon kullanımı yönetmelik açısından mümkün olabiliyor. Ancak uygulamada birçok firma stok yönetimini kolaylaştırmak amacıyla bağlantıların büyük kısmında 8.8 kalite bulon kullanmayı tercih ediyor. Bu tamamen her birleşimin yüksek dayanım gerektirdiği anlamına gelmiyor. Burada asıl belirleyici olan birleşimin taşıdığı yük ve tasarım yaklaşımı olmalı.
2. Sürtünme etkili / ezilme etkili birleşim
Benim düşünceme göre seçim sadece dayanım hesabına göre yapılmamalı.
Eğer birleşimde kaymanın servis performansını olumsuz etkilemesi istenmiyorsa veya birleşim tersinir yükler altında çalışıyorsa sürtünme etkili birleşimler önemli avantaj sağlıyor. Buna karşılık sıradan endüstriyel yapılardaki birçok ikincil birleşimde ezilme etkili birleşimler hem ekonomik hem de yeterli bir çözüm olabiliyor.
Yorulma etkisi bulunan kren kirişleri, dinamik makine temelleri veya sürekli titreşime maruz sistemlerde ise sürtünme etkili birleşimlerin daha doğru bir tercih olduğunu düşünüyorum.
3. Öngerme kontrolü
Bence sahadaki en kritik konu da burası.
Projede yüksek dayanımlı öngerilmeli bulon yazmak tek başına yeterli olmuyor. Tork anahtarının kalibrasyonu, montaj prosedürü ve sıkma sırasının gerçekten kontrol edilmesi gerekiyor.
Ne yazık ki birçok şantiyede yalnızca “torklandı” denilerek geçiliyor. Halbuki öngerme kaybı veya yetersiz sıkma, özellikle sürtünme etkili birleşimlerde tasarımın temel varsayımını ortadan kaldırabiliyor.
Bu nedenle kontrol mühendisi olarak sadece bulon sınıfını değil, uygulanan sıkma yöntemini ve kalite kontrol kayıtlarını da mutlaka sorgulamanızı öneririm.
Kolaylıklar diliyorum.
Yanıtlamak için giriş yapın.