Afet Toplanma Alanı Belirlemede Sık Yapılan Hatalar ve Doğrusu
İstanbul’da 2020 sonbaharında kişi başına düşen afet toplanma alanı ortalama 1,29 m² idi. AFAD’ın 15 Kasım 2020 tarihli basın açıklamasında yer alan bu rakam, bazı mahallelerde yarım metrekareye kadar iniyordu. Aynı açıklamada hedef, il ortalamasını 2 m²’nin üzerine çıkarmak olarak konmuştu. Bu açığın bir kısmı gerçekten arsa yokluğundan doğar, ama bir kısmı da alan belirlenirken yapılan hatalardan. Aşağıda literatürde ve uygulamada öne çıkan altı hatayı ve doğrusunu derledik.
Afet riskinin plan kararlarına genel olarak nasıl yansıdığını daha önce
başlığında ele almıştık. Bu yazı o resmin tek bir parçasına, toplanma alanına odaklanıyor.
1. Toplanma alanını barınma alanı sanmak
AFAD’ın tanımına göre toplanma alanı, afetten sonra geçici barınma merkezleri hazır olana kadar geçen sürede halkın tehlikeli bölgeden uzaklaşıp toplandığı güvenli alandır. Amaç paniği önlemek ve sağlıklı bilgi akışını sağlamaktır. Barınma alanı ise çadırkent ya da konteynerkent kurulacak yerdir. İkisi farklı süre, farklı altyapı ve farklı büyüklük ister.
Karışıklığın ne kadar kolay doğduğunu yine aynı açıklama gösteriyor: bazı haberler İstanbul’daki toplanma alanlarını barınma alanlarıyla karıştırıp 470 olarak vermiş, oysa o tarihte ilde 3.021 toplanma alanı bulunuyormuş. Erdin ve arkadaşlarının Türk Deprem Araştırma Dergisi’ndeki çalışması da geçici iskân alanlarının standartlarının ilk kademelerden ayrı belirlenmesi gerektiğini vurguluyor.
2. Parkın toplam alanını kapasite saymak
Bir parkın yüzölçümü oraya sığabilecek insan sayısını vermez. Süs havuzu, oyun grubu, eğimli çim şev ve sık ağaçlık kısımlar düşülünce geriye kalan net alan çoğu zaman beklenenden küçüktür. Deprem gecesi kimse kaydırağın tepesinde beklemiyor.
Kişi başı alan için de tek bir rakam yok. Erdin ve arkadaşlarının derlediği değerlerden bazıları:
- JICA ve İBB (2002): brüt en az 1,5 m², net en az 0,5 m²
- Çin standardı: bir günden kısa kalışta 1 m², bir aya kadar 2 m²
- İzmir İl Afet ve Acil Durum Müdürlüğü komisyon kararı (2015): 4 m²
- Çalışmanın kendi önerisi: kısa süreli toplanmada 1 m², 0–72 saatlik uzun süreli toplanmada 2,5 m²
Tokyo Büyükşehir Yönetimi de geniş tahliye sahalarının kapasitesini ilke olarak etkin tahliye alanı üzerinden, kişi başına 1 m² ile hesaplıyor.
Küçük bir örnek (rakamlar örnektir): 12.000 kişilik bir mahalle, kişi başı 2 m² hedefiyle 24.000 m² net alan ister. Toplamı 30.000 m² görünen üç parkın %35’i havuz, oyun grubu ve şevse net alan 19.500 m²’de kalır. Bu da kişi başına yaklaşık 1,6 m² demektir. Doğrusu: hangi standardı kullandığınızı ve brüt mü net mi hesapladığınızı raporda açıkça yazmak.
3. Yalnızca kayıtlı nüfusa göre hesaplamak
Mahalle düzeyindeki nüfus verisi esas olarak orada oturanları gösterir. Erdin ve arkadaşları, iş ve alışveriş alanlarındaki gündüz nüfusunun ve mevsimsel değişimlerin hesaba katılmamasını sorunlar arasında sayıyor. Bir çarşı bölgesinde öğle saatindeki kalabalık, kayıtlı nüfustan çok farklı olabilir. Ticaret, ofis ve turizm yoğun alanlarda gündüz nüfusu için ayrı bir senaryo kurmak gerekir.
4. Alanın çevresine bakmamak
AFAD’ın tespit kriterleri arasında ikincil tehlikelerden uzaklık, mümkün olduğunca düz arazi ve konutlara yakın olup yapısal ve yapısal olmayan unsurlardan etkilenmeme yer alıyor. Erdin ve arkadaşlarının uzman görüşleriyle ağırlıklandırdığı 27 kriterde en yüksek ağırlıklar heyelan ile tsunami ve su baskınına (%9), dere taşkın alanına (%8) ve fay hattına (%7) verilmiş. Enerji ve doğalgaz hatları, viyadükler, çevredeki yapıların yaşı ve kat sayısı da listede.
Tokyo örneği bir boyut daha ekliyor: oradaki sahalar, deprem sonrası yangınların ışınım ısısına karşı yeterli büyüklükte olacak şekilde belirleniyor. Yüksek bloklarla çevrili, tek girişli bir avlu paftada yeşil görünse de toplanma alanı olarak zayıf kalır.
5. Kapısı kilitli alanı listede tutmak
Duvarla çevrili okul, kamu ve sağlık tesisi bahçeleri geniş ve düzdür, ama afet anında kapalı kalabilir. Gece üçte bu alanların değeri, anahtarı ilk bulan kişinin hızıyla sınırlıdır. Erdin ve arkadaşları bu alanları ikinci kademe toplanma alanı olarak öneriyor. AFAD da İstanbul’daki yetersizliğe karşı, asgari standartları sağlayan yeni yapılmış ya da güçlendirilmiş okul bahçelerinin toplanma alanı olarak belirlenmesi için çalışma başlatıldığını duyurmuştu. Bu tür alanlar, kapıyı kimin ve nasıl açacağı belirlenerek listeye alınmalı.
6. Mesafeyi pergelle ölçmek
Erdin ve arkadaşlarının kriter setinde toplanma alanının hizmet alanı 0–200 metre yürüme mesafesi olarak alınmış. AFAD kriterleri de alanın mümkün olduğunca engelli ve yaşlıların ulaşımına uygun olmasını istiyor. Kuş uçuşu çizilen 200 metre kolayca sağlanır. Araya bir ana arter, merdivenli bir yokuş ya da tek geçişli bir dere girince sokak ağı üzerinden ölçülen mesafe bambaşka çıkar. Ağ üzerinden erişim analizini
yazımızda adım adım anlatmıştık. Aynı yöntem toplanma alanları için de kullanılabilir.
Alan belirlendikten sonra iş bitmiyor, çünkü halkın orayı bilmesi gerekiyor. AFAD en yakın toplanma alanının turkiye.gov.tr üzerinden öğrenilebileceğini hatırlatıyor. İstanbul’da pilot ilçelerde apartman girişlerine en yakın üç toplanma alanını gösteren afişler asılmıştı. Mekânsal Planlar Yapım Yönetmeliği de 2024’teki değişiklikle amaç maddesine afet ve iklim değişikliği kaynaklı tehlike ve risklere karşı dirençli ve güvenli çevreler oluşturma hedefini ekledi. Planda ayrılan her park bu hedefe katkı verebilir; yeter ki kapasitesi gerçekçi, çevresi güvenli ve yolu yürünebilir olsun. Belirli bir alanın resmî statüsünü ilgili belediye ve il afet ve acil durum müdürlüğüyle teyit etmenizi öneririz.
Kaynaklar
- 0 Yanıtlar
Üzgünüz, yanıt bulunamadı.
Yanıtlamak için giriş yapın.