Anahtar Teslim ve Birim Fiyat: Riskin Adresi
Lokantada iki türlü yemek yenir. Tabldotta fiyat kapıda yazar ve tabağa ne konursa konsun hesap değişmez. Alakartta her tabak ayrı sayılır, ikinci porsiyon ikinci kez ödenir. Kamu yapım işlerindeki iki temel sözleşme türü de kabaca bu ayrıma dayanıyor. Aradaki fark ihale ilanında pek görünmez; metrajın tutmadığı, projenin değiştiği ve hakediş cetvelinin masaya geldiği gün ortaya çıkar. Anahtar teslimi götürü bedel ile birim fiyat sözleşmeyi, mevzuatın kendi cümleleri üzerinden yan yana koyduk.
1. Dayandıkları proje farklı
4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu’nun 6. maddesi, iki türü daha tanımda ayırıyor ve ayıran şey projenin kademesi.
- Anahtar teslimi götürü bedel: Dayanak uygulama projeleri ve bunlara ait mahal listeleri. İstekli işin tamamı için tek bir toplam bedel teklif ediyor.
- Birim fiyat: Dayanak ön veya kesin projeler, mahal listeleri ve birim fiyat tarifleri. İdare her iş kaleminin miktarını kendi cetveline yazıyor, istekli her kalem için birim fiyat veriyor. Sözleşme bedeli, miktarlarla birim fiyatların çarpımlarının toplamı.
Aynı maddenin (d) bendi, iş kalemlerinin bir kısmı götürü bedel, bir kısmı birim fiyatla ihale edilen karma sözleşmeye de yer açıyor.
2. Seçimi çoğu zaman kanun yapıyor
Hangi türün kullanılacağı idarenin zevkine bırakılmamış. 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 62. maddesinin (c) bendine göre uygulama projesi yapılmadan yapım işi ihalesine çıkılamıyor ve uygulama projesi bulunan işlerde anahtar teslimi götürü bedel teklif almak zorunlu.
Ön veya kesin proje üzerinden ihale ise istisnalarla mümkün: teknik ve mali özellikleri netleştirilemeyen özgün ve karmaşık işler, doğal afet nedeniyle uygulama projesine vakit kalmayan işler, ayrıca her türlü onarım ile zemin etüdü ya da imar ve güzergâh değişikliği ihtimali yüzünden uygulama projesi hazırlanamayan işler. Son grupta bina işleri açıkça dışarıda bırakılmış. Bu işlerde uygulama projesi yapılabilen kısımlar götürü bedelle, yapılamayan kısımlar birim fiyatla ihale edilebiliyor.
3. Aynı sorulara iki ayrı cevap
- Ne teklif edilir? Götürü bedelde işin tamamı için toplam bedel; birim fiyatta her kalem için ayrı fiyat.
- Ara hakediş neye göre hesaplanır? Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin (YİGŞ) 39. maddesine göre götürü bedelde ihale dokümanında öngörülen ilerleme yüzdelerine; birim fiyatta yeşil defterde gösterilen metrajlar ile teklif cetvelindeki ya da sonradan belirlenen yeni birim fiyatlara göre.
- Miktar değişirse ne olur? Götürü bedelde ödeme toplam bedel üzerinden yapıldığı için miktar farkı bedeli kendiliğinden değiştirmez. Birim fiyatta ölçülen miktar ödenir.
- İş artışı nereye kadar? 4735 sayılı Kanun’un 24. maddesine ve YİGŞ’nin 21. maddesine göre, şartları oluşursa götürü bedelde sözleşme bedelinin %10’una, birim fiyatta %20’sine kadar. Birim fiyatla yürütülen yapım işlerinde Cumhurbaşkanı bu oranı sözleşme bazında %40’a kadar artırabiliyor.
- Fiyatı olmayan iş çıkarsa? İkisinde de yeni birim fiyat tespit ediliyor. 2025’te baştan yazılan YİGŞ 22. maddesine göre götürü bedelde bu fiyatlarla bulunan tutar, ilerleme yüzdelerine yansıtılarak ödeniyor. Fiyatın nasıl kurulduğunu
yazımızda adım adım anlatmıştık.
4. “Götürü” her riski yükleniciye götürmez
Kocaman, Kuru ve Çalış’ın Teknik Dergi’de yayımlanan çalışması iki türün risk dağılımını özetliyor. Götürü bedelde maliyetin baştan belli olması işveren için avantaj; karşılığında tasarımın ihaleden önce tamamlanması gerekiyor, proje değişikliği alanı dar kalıyor ve yüklenici riskini fiyatına ekliyor. Birim fiyatta proje ayrıntıları ihale anında tam bitmemiş olabilir, ama nihai maliyet iş artışı ya da eksilişiyle değişiyor.
Buradan “götürü bedelde metraj hatası her zaman yüklenicinin cebinden çıkar” sonucu çıkmıyor. Yüksek Fen Kurulu’nun 24.08.2022 tarihli ve 2022/158 sayılı kararındaki işte arazi kotları vaziyet planındakiyle uyuşmamış ve kazı-dolgu miktarları değişmiş. Kurul bu farkın YİGŞ 21. madde sınırları içinde iş artışı veya eksilişi olarak değerlendirilmesine karar vermiş. Özel teknik şartnamedeki “sahayı görün, öngörülemeyen her şeyi bedelsiz yapın” anlamındaki hükmü de YİGŞ’ye ve kanuna aykırı bulmuş. İhaleye esas vaziyet planının kanundaki uygulama projesi tanımını karşılamadığını, bunun sorumluluğunun idarede olduğunu da kayda geçirmiş.
Kapsam sorusunda da benzer bir çizgi var. hakedis.org’da aktarılan YFK’nın 2026/1 sayılı kararına göre teknik şartname ve ilerleme yüzdeleri tek başına sözleşme kapsamını belirlemiyor; projede gösterilmeyen bir bağlantı hattı, “altyapı” başlığına oran verildi diye bedele dahil sayılmıyor. Tabldotun fiyatı sabittir ama menüde olmayan tatlıyı kapsamaz.
5. Kamu ihale istatistiğinden bir kesit
Aynı çalışma, Kamu İhale Kurumu’nun 2007–2017 izleme raporlarındaki yaklaşık 219 bin yapım ihalesini incelemiş. Götürü bedel her yıl en sık kullanılan tür olmuş. Ancak toplam sözleşme bedeli içindeki payı 2007’de %48,24 iken 2017’de %28,93’e inmiş; birim fiyat sözleşmelerin payı 2017’de %65,80’e çıkmış. Tablo, sayıca az ama bedelce büyük işlerin birim fiyatla yürüdüğünü düşündürüyor. Yazarlar istatistiksel testlerle sözleşme türünün sözleşme bedelini anlamlı biçimde etkilediği sonucuna varıyor. Yani tür seçimi yalnızca hakedişin nasıl hazırlanacağını değil, masaya hangi rakamın geleceğini de etkiliyor.
Sözleşme imzalandıktan sonra hesabın hangi fiyata ve hangi aya bağlanacağı ayrı bir konu; onu
yazımızda ele aldık. Bu yazı genel bir karşılaştırmadır; somut bir işte sözleşmenizin ve ihale dokümanınızın hükümlerini idarenizle ya da bir uzmanla teyit edin.
Kaynaklar
medeniyetmuhendisleri.com
Sözleşmede Pozu Olmayan İmalata Yeni Birim Fiyat, Adım Adım
Şantiyede her şey projeye uygun gidiyor, hakediş masası sakin… Ta ki proje değişikliğiyle birlikte sözleşmede hiç fiyatı olmayan bir imalat kapıdan girene kadar. O andan…
- 0 Yanıtlar
Üzgünüz, yanıt bulunamadı.
Yanıtlamak için giriş yapın.