Çatıya Düşen Yağmur Kaç Litre Eder?
Yağmur suyu hasadı, çatıya düşen suyu oluk ve inişlerden geçirip bir depoda biriktirmek, sonra bahçe sulamasında ya da tuvalet rezervuarlarında yeniden kullanmaktır. Kulağa bir bahçe hobisi gibi gelse de büyük parsellerde artık mekanik tesisat projesinin zorunlu kalemlerinden biri. Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği’ne 11 Mart 2025 tarihli ve 32838 sayılı Resmî Gazete ile eklenen hükümler, Bakanlığın açıklamasına göre 1 Ocak 2026’dan sonra yapılacak belirli binalarda bu sistemi şart koşuyor. Aşağıda örnek bir konut sitesi üzerinden depo hacmini baştan sona hesapladık. Rakamların tamamı örnektir.
1. Zorunlu mu, hesap söyler
Yönetmeliğin 57/A maddesinin beşinci fıkrası iki koşulu birlikte arıyor. Hesaplanan depo hacmi ihtiyacı 7 m³’ten büyük olmalı ve ayrıca şunlardan biri sağlanmalı:
- parsel alanı 2.000 m²’den büyük yapılar,
- parseldeki toplam çatı izdüşüm alanı 1.000 m²’den büyük yapılar,
- kamu yapıları.
Yani zorunluluk kararı hesaptan önce verilemiyor: 7 m³ eşiği hesabın sonucundan çıkıyor. Bakanlığın Mart 2025 tarihli Yerinde İçilemez Su Sistemleri Kılavuzu, sistemin yapı ruhsatı ekindeki mekanik tesisat projesinde gösterileceğini belirtiyor. Yürürlükten önce ruhsat başvurusu yapılmış, noter onaylı inşaat sözleşmesi düzenlenmiş ya da ihalesi yapılmış yapılarda ise bu zorunluluk aranmıyor (geçici 3. madde). Aynı geçici maddenin asansör hükümleri için nasıl işlediğini
yazımızda anlatmıştık.
2. Örnek proje
Bursa’da 2.500 m²’lik bir parsel, üzerinde toplam çatı izdüşüm alanı 1.200 m² olan ve yaklaşık 120 kişinin yaşadığı bir konut sitesi. Parsel koşulu zaten sağlanıyor; geriye 7 m³ sorusu kalıyor.
3. Yıllık toplanabilir su
Kılavuz, TS EN 16941-1’e dayanan şu formülü veriyor:
YR,a = A × hₐ × e × η
- A: toplam çatı izdüşüm alanı (m²)
- hₐ: ilin yıllık ortalama yağışı (mm), Meteoroloji Genel Müdürlüğü verisi
- e: yüzey akış katsayısı
- η: hidrolik filtre verimi
Hesabı kolaylaştıran küçük bir tesadüf var: 1 mm yağış, 1 m² yüzeye 1 litre su bırakır. Milimetreyle metrekareyi çarptığınızda sonuç doğrudan litre çıkar. Yağmur milimetreyle ölçülür, ama faturası metreküple gelir.
Bursa için yıllık yağışı, Kılıç ve Adalı’nın 2022 tarihli çalışmasında kullanılan 1928–2020 ortalaması olan 708,7 mm olarak alıyoruz. Katsayılar için kılavuzun kendi örneğindeki değerleri kullanıyoruz: eğimli, pürüzlü yüzeyli çatı için e = 0,8 ve η = 0,9. Standartta farklı çatı tipleri için farklı akış katsayıları bulunduğundan, kendi projenizde çatı kaplamasına uygun değeri TS EN 16941-1’den seçin.
YR,a = 1.200 × 708,7 × 0,8 × 0,9 = 612.317 L, yani yılda yaklaşık 612 m³.
4. Depo hacmi: yüzde altı kuralı
57. maddenin yedinci fıkrasının (a) bendi, deponun yıllık toplanabilir yağmur suyunun en az %6’sını karşılamasını istiyor:
V ≥ 612.317 × 0,06 ≈ 36.739 L ≈ 36,7 m³
Sonuç 7 m³’ün çok üzerinde. Bu site için sistem zorunlu; uygulamada bir üst ticari hacimde, örneğin 40 m³’lük bir depo seçilir.
5. Su nereye gidecek?
Yönetmelik yağmur suyunun yalnızca bahçe sulamasında ve tuvalet rezervuarlarında kullanılmasına izin veriyor. Kılavuzun gri su örneğinde kişi başı günlük tuvalet kullanımı 35 litre alınmış. Aynı değerle:
- günlük tuvalet ihtiyacı: 120 × 35 = 4.200 L
- yıllık ihtiyaç: yaklaşık 1.533 m³
Yıllık ihtiyaç, toplanabilecek 612 m³’ün iki buçuk katı. Depoya giren suyun neredeyse tamamı kullanılır, taşma payı düşük kalır. 36,7 m³’lük depo, yağmursuz bir dönemde tuvaletleri yaklaşık 8–9 gün besleyebilir. Bu yüzden şebeke bağlantısı her zaman yedekte durmalı.
6. Başka yöntem, başka sonuç
Literatürde depoyu en yağışlı aya göre boyutlandıran çalışmalar da var. Kılıç ve Adalı, Bursa’da 3.931 m² çatılı bir alışveriş merkezi için Aralık ayının 99,8 mm’lik yağışını esas almış ve yaklaşık 283 m³’lük depo önermiş. Aynı yaklaşımı örnek sitemize uygulayınca fark belirginleşiyor:
- Yönetmelik yaklaşımı (%6): 612.317 × 0,06 ≈ 36,7 m³
- En yağışlı ay yaklaşımı: 1.200 × 99,8 × 0,8 × 0,9 ≈ 86,2 m³
İkinci yöntem iki katından fazla hacim veriyor. Aralık’ı eksiksiz karşılayan depo Ağustos’ta büyük ölçüde boş bekler. Aynı makalede tankların, toplam sistem maliyetinin açık ara en büyük kalemi olduğu da görülüyor. Yönetmelik bir alt sınır koyuyor; daha büyük bir depo seçilecekse bunun su bilançosuyla gerekçelendirilmesi yerinde olur.
7. Depoyu nereye koyacaksınız?
Aynı bent yerleşimi de tarif ediyor. Depo, çekme mesafelerini ihlal etmemek kaydıyla bina içinde ya da bahçede zemin üstünde veya altında olabiliyor. Arka ve yan bahçede yalnızca zemin altına, ön bahçede ise zemin altına ve yol cephesine 2 m’den fazla yaklaşmadan yerleştirilebiliyor. Ana bina dışındaki yağmur suyu toplama havuzu 20. maddeye göre taban alanına girmiyor; 22. madde de su depolarını katlar alanı dışında sayıyor. Emsal hesabında neyin dışarıda kaldığını
ayrıntılı anlatmıştık. Gri su sistemi varsa ayrı planlanıyor ve tahliyesi yağmur suyu hattına bağlanamıyor.
Bir de eşiğin sanıldığından aşağıda durduğunu not edelim. Kılavuzun Ankara örneğindeki 392,4 mm yıllık yağış ve aynı katsayılarla hesaplandığında, bir kamu yapısında 7 m³’lük ihtiyaç yaklaşık 413 m² çatı izdüşümünde aşılıyor. Orta ölçekli bir kamu binası bile bu sınırın üzerinde kalabilir. Somut bir projede hesabı yürürlükteki metne, TS EN 16941-1’e ve idarenizin uygulamasına göre teyit edin.
Kaynaklar
- 0 Yanıtlar
Üzgünüz, yanıt bulunamadı.
Yanıtlamak için giriş yapın.