Donatı (Demir) Metrajı Nasıl Hesaplanır? Örnekli Anlatım
Demirci ustası metreyle, yaklaşık maliyet tonla, betonarme proje ise santimle konuşur. Donatı metrajı bu üç dili aynı cetvelde buluşturma işidir: projedeki detaydan boyu okursunuz, cetvelden kilogramı bulursunuz, hakedişe tonu yazarsınız. Aşağıda kuralları kısaca hatırlatıp örnek bir kiriş üzerinden hesabı satır satır yaptık. Rakamlar tamamen örnektir.
1. Ölçüye ne girer, ne girmez?
Bartın Üniversitesi’nden Prof. Dr. Osman Gençel’in Şantiye Tekniği ders notlarında ve Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı birim fiyat tariflerinde nervürlü çubuk için ölçü kuralı aynı mantıkla kurulur:
- Çubuğun boyu, betonarme projedeki detaydan kroşeleriyle birlikte alınır.
- Projede gösterilmeyen çubuklar ve ekler hesaba katılmaz.
- Bağlama teli ve zayiat ayrıca ödenmez, birim fiyatın içindedir. Örneğin Bakanlığın 28 mm’den kalın çubuklar için kullandığı 15.160.1005 pozunun analizinde 1 ton iş için 1070 kg malzeme öngörülür; aradaki pay zayiatı ve bağlama telini karşılar.
- Ağırlık, cetveldeki kg/m değerleriyle hesaplanır. Teraziden geçen gerçek ağırlık değil, cetvel esastır.
Buradaki “boy”, elemanın boyu değil, çubuğun açınım boyudur. Kirişin aksları arası 6,50 m diye boyuna demiri de 6,50 m yazmak olmaz. Uçlardaki pas payı ve kroşeler boyu değiştirir. Pas payının neden ve ne kadar bırakıldığını
anlatmıştık.
2. Birim ağırlık cetveli
Gençel’in ders notundaki cetvel, sahada en sık kullanılan çaplar için şu değerleri verir:
- Ø8: 0,395 kg/m
- Ø10: 0,617 kg/m
- Ø12: 0,888 kg/m
- Ø14: 1,208 kg/m
- Ø16: 1,578 kg/m
- Ø18: 1,998 kg/m
- Ø20: 2,466 kg/m
- Ø22: 2,984 kg/m
- Ø24: 3,551 kg/m
- Ø26: 4,168 kg/m
- Ø28: 4,834 kg/m
Aynı ders notunda donatı çap gruplarına göre iki ayrı kalemde toplanıyor: Ø8–Ø12 bir pozda, Ø14–Ø28 diğerinde. Bu yüzden metrajın sonunda tek bir “toplam demir” rakamı vermek yetmez. Yaklaşık maliyet de hakediş de grup grup ister.
3. Metraj cetvelinin sütunları
Tarım ve Kırsal Kalkınmayı Destekleme Kurumu’nun (TKDK) başvuru paketindeki örnek demir metraj cetveli işe yarar bir iskelet sunuyor: tanım, poz no, demir çapı, adet, boy, benzer, birim ağırlık ve toplam ağırlık. “Benzer” sütunu, aynı donatıya sahip elemanları tek satırda çarpmanızı sağlar. Beş özdeş kirişi beş kez yazmak yerine bir kez yazıp 5 ile çarparsınız. Hem yazım hatası azalır hem de kontrol mühendisi satırı tek bakışta okur.
4. Örnek hesap: K101 kirişi
Bir katta aynı donatıya sahip iki kiriş olsun (benzer = 2). Projedeki detaydan okunan açınım boyları şöyle:
- Alt boyuna donatı: 3 adet Ø16, boy 6,40 m → 3 × 6,40 × 2 = 38,40 m → 38,40 × 1,578 = 60,60 kg
- Üst montaj donatısı: 2 adet Ø12, boy 6,40 m → 2 × 6,40 × 2 = 25,60 m → 25,60 × 0,888 = 22,73 kg
- Mesnet ilave donatısı: 4 adet Ø16, boy 2,10 m → 4 × 2,10 × 2 = 16,80 m → 16,80 × 1,578 = 26,51 kg
- Etriye: 32 adet Ø8, açınım boyu 1,62 m → 32 × 1,62 × 2 = 103,68 m → 103,68 × 0,395 = 40,95 kg
Şimdi çap gruplarına ayıralım:
- Ø8–Ø12 grubu: 40,95 + 22,73 = 63,68 kg ≈ 0,064 ton
- Ø14–Ø28 grubu: 60,60 + 26,51 = 87,11 kg ≈ 0,087 ton
İki kirişin toplamı yaklaşık 151 kg. Dikkat ederseniz en kalın çubuklar en ağır kalemi oluşturmuyor. Etriye ince ama kalabalıktır: tek tek bakınca hafif, cetvelde toplanınca ciddi bir kalem. Etriye adedini aralıktan çıkarırken bölümün sonucuna bir eklemeyi atlamak, ilk ve son etriyeden birini sessizce cetvelden siler.
5. Projede olmayan bindirme metraja girer mi?
Ticari çubuklar belli boylarda gelir. Uzun bir temel kirişinde çubuk boyu yetmeyince şantiyede ek yapılır ve bindirme payı harcanır. Bu pay projede gösterilmemişse metraja yazılmaz; kural açık: projede gösterilmeyen ekler hesaba katılmaz. Malzemenin fiilen kullanılmış olması bunu değiştirmez. Ek boyunun ödenmesi isteniyorsa yeri ve boyu önce projede gösterilmeli.
Çelik hasırda ise ölçü mantığı değişir. Bakanlığın hasır pozlarında hasırın metrekaresi bulunur, ağırlık tablosundaki kg/m² değeriyle çarpılıp tona çevrilir. Burada da projede gösterilmeyen çelik ve ekler hesaba girmez.
6. Cetvelden hakedişe
Tonaj, ilgili pozun birim fiyatıyla çarpılarak yaklaşık maliyete ya da hakedişe taşınır. Hakedişin hangi belgelerle ve nasıl düzenlendiğini
bulabilirsiniz. Elle hesabınızı sağlamak için sitemizdeki
‘nı da kullanabilirsiniz; yine de aracın sonucuyla cetvelinizi karşılaştırırken aynı boyları ve aynı benzer sayısını girdiğinizden emin olun.
Sözleşme ya da idarenin şartnamesi farklı bir ölçü kuralı getirmiş olabilir. Uygulamada ilgili poz tarifini ve idarenizin teknik şartnamesini mutlaka kontrol edin.
Kaynaklar
- 0 Yanıtlar
Üzgünüz, yanıt bulunamadı.
Yanıtlamak için giriş yapın.