Duvarların Kulağı Değil, Deliği Var
Aynı tuğla duvarı iki kat kalın örmek, ses yalıtımına kabaca 6 desibel ekler. Kanada’nın yapı bültenleri serisinde (Canadian Building Digest) A.C.C. Warnock’un anlattığı kütle yasası bunu söylüyor ve 12 desibel kazanmak için dört kat kütle gerektiğini de ekliyor. Rakam çoğu kişiye az gelir, çünkü ses yalıtımına dair aklımızdaki resim büyük ölçüde şantiye sohbetlerinden ve nalbur raflarından çıkmış. Mimari projede ve tadilatta en sık karşımıza çıkan altı inancı, doğrularıyla birlikte bir araya getirdik.
1. “Akustik sünger komşunun sesini keser”
Ses yalıtımı ile ses yutma ayrı işlerdir. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’nın yönetmelik kılavuzu bu ayrımı daha ilk sayfada yapıyor: yalıtım, yapı elemanlarından geçen sesi azaltmaktır; akustik düzenleme ise odanın içindeki yansıma süresini ayarlamaktır. Duvara yapıştırılan akustik sünger, piramit panel ya da yumurta kolisi ikinci gruba girer. Bunlar hafif, gevşek ve gözenekli malzemelerdir. Odanın yankısını azaltırlar ama yan dairedeki televizyonun sesini kesmezler. Bir mühendislik danışmanlığının teknik notu da hafif bir cam yünü akustik panelin iki mekân arasındaki sesi kesmeye uygun olmadığını söylüyor. Evde stüdyo kurmaya hazırlanan yeğeninize bunu söylemenin tam zamanı.
2. “Isıyı tutan sesi de tutar”
Mantolamadan sonra “ev sessizleşir” beklentisi yaygındır. Fertelli’nin 2019 tarihli çalışması, iki tuğla arasına EPS ya da taş yünü konmuş 18 cm’lik bir duvarı inceliyor. Taş yünlü düzenek EPS’li olandan yaklaşık %3–5 daha iyi sonuç veriyor. Yazara göre XPS ve EPS ısı yalıtımında etkili, ama ses açısından ses yalıtım malzemelerinden daha zayıf. Taş yünü ve cam yünü gibi lifli malzemeler daha etkin görünüyor.
Cephede bir de pencere var. İnce ve Demirel’in incelediği konut örneğinde dış duvarın yalıtım değeri yüksek çıkıyor, ama PVC pencerelerin düşük değeri bileşik sistemi aşağı çekiyor. Sesle ısı burada aynı huyu paylaşıyor: zincir en zayıf halkası kadar sağlam. Isı yalıtımında sürekliliğin nerede koptuğunu
anlatmıştık.
3. “Duvarı kalınlaştırırsak sorun çözülür”
Kütle yasasında belirleyici olan yüzey kütlesidir, yani malzeme yoğunluğu ile kalınlığın çarpımı. Bu kütle iki katına çıkınca yalıtım yaklaşık 6 dB artıyor. Tek katmanlı bir duvarda her yeni kazanç gittikçe pahalıya patlıyor: taşıyıcı sisteme yük biniyor, net alan küçülüyor.
Warnock’un bülteni başka bir yol da gösteriyor: iki yüzeyi arasında rijit bağlantı olmayan çift katmanlı sistemler. Bu tür bir duvarda boşluğa yutucu malzeme koymak, aynı duvarın boş hâline göre STC değerini yaklaşık 8 puan artırıyor (STC, Kuzey Amerika’da kullanılan tek sayılı yalıtım değeridir). Katmanlar birbirine sıkıca bağlıysa yutucunun faydası epey azalıyor. Bülten rijit bağlantıyı elektrikteki kısa devreye benzetiyor. İki levhayı aynı profile vidalayıp araya yün doldurmak, tam olarak bu kısa devreyi kurmak demek.
4. “Ses yalnızca aradaki duvardan geçer”
Ses komşuya yalnızca ayırıcı duvardan gitmez. Duvara birleşen döşeme, dış duvar ve tavan üzerinden de dolaşır. Bunun adı yan yol (yanal) iletimdir. Warnock, kötü tasarlanmış birleşimlerde bu yolların doğrudan yoldan daha fazla enerji taşıyabildiğini, döşemelerin de darbe sesini iletmeye özellikle yatkın olduğunu yazıyor. Bakanlık kılavuzu yalıtım performansının yanal iletimler dâhil edilerek hesaplanmasını istiyor ve detaylarda ses köprüsü oluşmamasına dikkat çekiyor. İnce ve Demirel de merdivene ve asansöre komşu yatak odalarında, döşeme birleşimlerinde sızdırmaz mat ve gözenekli yutucu kullanılmasını öneriyor. Kısacası katalogdaki laboratuvar değeri, binada ölçülecek değerle aynı şey değil.
5. “Küçük bir delikten bir şey olmaz”
Ontario Yapı Yönetmeliği’nin açıklama eki bu konuda açık: çatlaklar ve açıklıklar özenle kapatılmalı, sırt sırta prizden kaçınılmalı, alçı levhaların alt kenarı ve tesisat geçişleri mastikle doldurulmalı. Havanın sızdığı yerden ses de sızıyor. Kapı ayrı bir zayıf nokta. Kılavuzdaki örnek projeye düşülen notta, kapılı duvarda yalıtım değerinin sınır değerden 14 dB düşük olabileceği belirtiliyor. Bu yüzden koridora açılan mekânlarda kapı ve kasa birleşimini duvardan ayrı bir başlık olarak ele almak gerekiyor.
6. “Bu yönetmelik bizim projeyi ilgilendirmez”
Binaların Gürültüye Karşı Korunması Hakkında Yönetmelik 31 Mayıs 2017 tarihli ve 30082 sayılı Resmî Gazete’de yayımlandı, 31 Mayıs 2018’de yürürlüğe girdi. Bakanlık kılavuzuna göre yeni binalar en az C sınıfını sağlamalı (A en iyi, F en kötü sınıf). Ruhsata tabi yapılarda proje müellifi ya da akustik uzman bir mimari akustik rapor düzenliyor (5. madde, 5. fıkra). Yediden fazla katlı konutlar gibi yapılarda ise akustik projeyi akustik uzman hazırlıyor (5. madde, 6. fıkra). Kılavuz, hesap ve işçilik hatalarına karşı tasarımda pay bırakmayı da öneriyor: hava doğuşlu seste sınırın 2 dB üstü, darbe sesinde 2 dB altı hedeflenmeli. Yönetmeliğin güncel hâlini mevzuat.gov.tr’den, kendi projenizdeki uygulamayı da idarenizden teyit edin.
Atasözü duvarların kulağı olduğunu söyler. Bina akustiği ise o kulağın çoğu zaman bir priz kutusunun, bir kapı altının ya da bir döşeme birleşiminin arkasında durduğunu gösteriyor.
Kaynaklar
- 0 Yanıtlar
Üzgünüz, yanıt bulunamadı.
Yanıtlamak için giriş yapın.