Hakediş Kesintileri Hakkında Yanlış Bilinenler
Hakediş kesintisi, yüklenicinin o dönem hak ettiği tutar ile hesabına gerçekte yatan para arasındaki farkı oluşturan kalemlerin ortak adıdır. Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin (YİGŞ) 39. maddesi bunları dört grupta toplar: sözleşme gereği yapılan kesintiler, yüklenicinin idareye borçları, cezalar ve kanunen kesilmesi gereken vergiler. Liste kısa, ama hakkında dolaşan şehir efsaneleri epey uzun. Şantiye ofisinde “bu ay neden eksik yattı?” sorusunun cevabı çoğu zaman bu efsanelerden birinde saklıdır.
Hakedişin nasıl hesaplandığını, takvimini ve itiraz sürelerini Teknik Sözlük’teki
anlatmıştık. Burada yalnızca raporun arka kapağındaki kesintilere bakıyoruz.
1. “Yüzde 5 gelir vergisi kesintisi her hakedişten yapılır”
Yapılmaz. Bu kesinti, Gelir Vergisi Kanunu’nun 42. maddesindeki yıllara yaygın inşaat ve onarım işlerine, yani bir takvim yılında başlayıp sonraki bir yılda biten işlere özgüdür. Hakediş.org’un GİB özelgelerinden derlediği uygulama ilkeleri şöyle:
- Aynı takvim yılı içinde başlayıp biten işte stopaj yapılmaz.
- Başta yıllara yaygın olmayan iş, süre uzatımıyla ertesi yıla sarkarsa, yıllara yaygın hâle geldiği andan itibaren kesinti başlar.
- Geçici kabul tutanağı idarece onaylandıktan sonra yapılan ödemelerden kesinti yapılmaz.
Kesinti matrahı KDV hariç hakediş tutarıdır ve fiyat farkı ödemeleri de buna dahildir. Fiyat farkının nasıl bulunduğunu
yazımızda göstermiştik.
2. “Stopaj oranı her işte aynıdır”
Genel oran, 3491 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile 1 Mart 2021’den itibaren yapılan ödemelerde yüzde 3’ten yüzde 5’e çıktı. Ancak tek oran bu değil. 9707 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile 1 Nisan 2025’ten itibaren demiryolu, tramvay, füniküler, monoray, metro ve kentsel raylı sistemlerin yapım ve onarımı ile gemi inşa ve onarım işlerinde oran yüzde 1’e indirildi; diğer işlerde yüzde 5 korundu. Oranı geçen yılın hakedişinden kopyalamak yerine, işin türüne göre yürürlükteki karardan kontrol etmek gerekir.
3. “Kesilen stopaj yüklenicinin cebinden çıkmış paradır”
Bu cümleyi duyan mali müşavir genellikle hafifçe gülümser. Stopaj ek bir vergi değil, peşin ödenmiş vergidir. GVK’nın 42. maddesine göre yıllara yaygın işte kazanç, işin bittiği yıl topluca beyan edilir; 44. maddeye göre bitiş tarihi, geçici kabul tutanağının idarece onaylandığı tarihtir. İş boyunca kesilen tutarlar o yılın beyannamesinde hesaplanan vergiden mahsup edilir.
Yine de efsanenin küçük bir gerçek payı var. Mahsup ancak işin bittiği yılın beyanında mümkündür ve kesilen TL tutarlar enflasyona göre güncellenmez. Birkaç yıl süren bir işte bu alacağın reel değeri erir; nakit planında bunu hesaba katmak gerekir.
4. “KDV hakedişe eklenir, tamamı yükleniciye ödenir”
Her zaman değil. KDV Genel Uygulama Tebliği’nin I/C-2.1.3.2.1 bölümü, yapım işleri ve bunlarla birlikte ifa edilen mühendislik-mimarlık ve etüt-proje hizmetlerinde (4/10) oranında tevkifat öngörür. Oran sözleşme bedeline değil, hesaplanan KDV’ye uygulanır: KDV’nin onda dördünü idare doğrudan vergi dairesine yatırır, kalan kısım yükleniciye ödenir.
Tevkifatın uygulanıp uygulanmayacağı alıcıya bağlıdır. Tebliğin I/C-2.1.3.1/b bendindeki alıcılarda tutar sınırı aranmaz; /a bendindekilerde ise iş, KDV dahil 5 milyon TL ve üzerindeyse uygulanır. Ana iş tevkifata tabiyse taşeronlara verilen hizmetlerde de aynı oran uygulanır. İdarenizin hangi grupta olduğunu sözleşme aşamasında netleştirmek, ilk hakedişteki sürprizi önler.
5. “Kusurlu iş, nefaset kesintisiyle her durumda kabul edilir”
Nefaset kesintisi, YİGŞ’nin 41. maddesinde idareye tanınmış bir imkândır ve idarenin takdirindedir. İdare kusurlu işi, nefaset bedelini yüklenicinin alacağından ya da teminatından keserek kabul edebilir; kabul etmeyip kusurun giderilmesini de isteyebilir. Geçici kabulde ayrıca bir eşik var: eksik ve kusurlu işlerin bedeli sözleşme bedelinin yüzde 5’ini aşıyorsa kabul komisyonu kurulmaz. “Nasılsa kesip geçerler” diye bırakılan bir imalat, kabulü bütünüyle erteletebilir.
Arka kapaktaki her satırın bir dayanağı vardır ve o dayanağı sormak, hem yüklenicinin hem idarenin işini kolaylaştırır. Vergi kesintilerinde uygulama büyük ölçüde özelgelerle şekillendiği için tereddüt ettiğiniz noktada idarenizle ya da bir mali müşavirle teyit etmenizi öneririz. Bu yazı genel bilgi amaçlıdır, hukuki veya mali görüş yerine geçmez.
Kaynaklar
Üzgünüz, yanıt bulunamadı.
Yanıtlamak için giriş yapın.