Havalandırmalı Cephe Nedir, Nasıl Çalışır?
Bir iş merkezinin önünden geçen inşaat öğrencisi, taş görünümlü cephe plakalarının arasındaki parmak kalınlığındaki boşluklara takılır: Derzler doldurulmamış, ekip işi yarım mı bırakmış? Ertesi gün yağmur yağar; plakaların arkasına kaçan su sessizce aşağı süzülüp dışarı çıkar, duvar kuru kalır. O boşluklar unutkanlık değil, sistemin kendisi. Aşağıda havalandırmalı cephenin ne olduğunu, hangi katmanlardan oluştuğunu, nasıl çalıştığını ve yangın açısından neden ayrı bir dikkat istediğini derli toplu anlattık.
1. Havalandırmalı cephe nedir?
Havalandırmalı cephe (İngilizce literatürde rainscreen), dış kaplamanın duvara yapıştırılmadığı, bir alt konstrüksiyonla duvardan uzakta tutulduğu ve arada hareketli bir hava tabakası bırakıldığı cephe sistemidir. Yıldız Teknik Üniversitesi’nden Çalışkan ve Korkmaz’ın Kent Akademisi’nde yayımlanan çalışması sistemi iki kademeli bir tasarım olarak tarif ediyor: Dıştaki kaplama güneşin ve yağmurun ilk darbesini karşılar, arkadaki katmanlar ısıya ve neme karşı asıl işi yapar. Kaplama olarak metal kompozit paneller, yüksek basınçlı laminatlar (HPL), ahşap, metal levha, seramik ve çimento esaslı levhalar kullanılabiliyor.
Mantolamadan farkı da burada başlıyor. Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik; yalıtım levhası, yapıştırıcı, dübel, file ve sıvayla kurulan sistemleri “geleneksel cephe sistemleri” başlığında, derzleri açık ya da havalandırmalı sistemleri ise giydirme cepheler başlığında ayrı ayrı düzenliyor. Mantolamada katmanlar birbirine yapışık tek bir paket oluşturur. Havalandırmalı cephede ise kaplama ile yalıtım arasında bilerek bırakılmış bir mesafe vardır.
2. Katmanlar dıştan içe
Aynı makaleye göre tipik bir kesit şöyle sıralanıyor:
- Dış kaplama: yağmuru ve güneşi karşılayan, derzleri açık ya da kısmen açık paneller.
- Hava boşluğu: sistemin çalışmasını sağlayan bölüm. Makalenin aktardığına göre ABD’de hava hareketine izin vermek için en az 25 mm boşluk isteniyor. Projenizdeki değer için sistemin teknik belgelerine ve uygulama projesine bakın.
- Su bariyeri: kaplamadan içeri kaçan suyu yerçekimiyle aşağı ve dışarı yönlendiren membran.
- Isı yalıtımı: mineral esaslı yalıtım, fenol köpüğü, PIR, EPS ya da PU.
- Hava ve nem bariyeri.
- Taşıyıcı duvar ve kaplamayı ona bağlayan alt konstrüksiyon.
Yalıtım kalınlığının ısı kaybı hesabında neye karşılık geldiğini
ayrıntılı anlatmıştık.
3. Boşluk nasıl çalışır?
İşin fiziği bir bacaya benziyor. Güneş kaplamayı, kaplama da arkasındaki havayı ısıtır. Isınan hava yükselir, üstteki açıklıktan çıkarken alttaki açıklıktan yerine taze hava çeker. Makaleye göre yazın bu dolaşım, kaplamanın topladığı ısıyı duvara ulaşmadan dışarı atar; kışın ise yükü arkadaki yalıtım üstlenir.
Aynı hava akımı nemle de uğraşır. Kaplamadan sızan su, su bariyeri üzerinden aşağı süzülüp tahliye edilir. Makale, boşluğun yoğuşmayı önlemeye ve nemin buharlaşarak kurumasına yardımcı olduğunu da belirtiyor. Su buharının duvar içinde nasıl ilerlediğini ve nerede yoğuştuğunu
ele almıştık. Bu yüzden boşluğun alt ve üst ağızları açık kalmalıdır. Havası dolaşmayan bir havalandırmalı cephe, adından başka bir şey havalandırmaz.
Sık karıştırılan bir kavram da çift cidarlı (çift kabuk) cam cephe. İnan ve Başaran’ın SAÜ Fen Bilimleri Dergisi’ndeki çalışması bu cepheleri, genellikle dışta tek cam ve içte çift camdan oluşan, aralarında 20 cm ile 2 m arasında boşluk bulunan sistemler olarak tanımlıyor. Orada boşluk bir ısıl tampon bölgedir ve en büyük risk yazın aşırı ısınmadır. Havalandırmalı cephe ise opak panellerle kurulur ve yangın deneylerinde incelenen boşluklar yaklaşık 1 ile 10 santimetre arasında değişir. İkisini aynı başlık altında konuşmak, pencere ile duvarı aynı detayla çözmeye benzer.
4. Yangında baca etkisi tersine işler
Yazın ısıyı dışarı atan baca etkisi, yangında alevi yukarı taşıyan bir koridora dönüşebilir. Çalışkan ve Korkmaz’ın derlediği deneylerde baca etkisi bulunan düzeneklerde yanma hızı, alev yüksekliği ve sıcaklık, bulunmayanlara göre 3 ila 6 kat yüksek ölçülmüş. Çalışmada incelenen gerçek yangınlar arasında Londra’daki Grenfell Tower ve İstanbul’daki Polat Tower da var. Makale bu olaylarda yanıcı yalıtımın ya da yanıcı çekirdekli kompozit panellerin ve eksik ya da yanlış konumlanmış yangın bariyerlerinin öne çıktığını gösteriyor. Grenfell’de 71 kişi hayatını kaybetti.
Yönetmeliğin 27. maddesi bugünkü hâlini 2015 değişikliğiyle aldı (2021’de orman yangını riski olan alanlar için ayrı bir fıkra eklendi). Havalandırmalı cepheyi doğrudan ilgilendiren hükümler şunlar:
- Bina yüksekliği 28,50 m’yi aşan binalarda dış cephe zor yanıcı, diğer binalarda en az zor alevlenici malzemeden olmalı.
- İki katın pencere gibi korumasız boşlukları arasında düşeyde en az 100 cm yüksekliğinde yangına dayanıklı dolu yüzey bırakılmalı ya da cephe, iç taraftan otomatik yağmurlama sistemiyle korunmalı.
- Giydirme cephede cephe elemanlarının döşemeyle kesiştiği yerler, alevin komşu kata atlamasını engelleyecek biçimde döşemenin yangın dayanımı süresince yalıtılmalı.
- Derzleri açık veya havalandırmalı giydirme cephelerde cephe ve yalıtım malzemeleri en az zor yanıcı olmalı.
Son hüküm havalandırmalı cephe için en doğrudan olanı: Yalnızca kaplamanın değil, arkada görünmeyen yalıtımın sınıfı da sorulur. Makale ayrıca malzemelerin tek tek değil, kaplama, yalıtım, boşluk ve bariyerlerle birlikte bir sistem olarak test edilmesi gerektiğini vurguluyor. Aktarılan bir deneyde yanıcı yalıtımlı düzenekte iki yatay bariyer yetmemiş, test ancak dört bariyerle geçilmiş.
Öğrencinin yarım kalmış sandığı o açık derzler, doğru detaylandırıldığında yıllarca yağmuru dışarıda tutar. Yanlış detaylandırıldığında ise aynı boşluk, binada alevin en hızlı tırmandığı yol olabilir. Bu yüzden panel rengi konuşulmadan önce kesitteki yalıtım sınıfı, bariyerlerin yeri ve boşluğun ağızları konuşulmalı. Somut bir projede güncel yönetmelik metnini esas alın ve kararları projenin yangın güvenliği sorumlusuyla teyit edin.
Kaynaklar
- 0 Yanıtlar
Üzgünüz, yanıt bulunamadı.
Yanıtlamak için giriş yapın.