Keyifli Forumlar

Yanıtları bulun, sorular sorun ve dünyanın dört bir yanındaki
topluluğumuzla bağlantı kurun.

Medeniyet Mühendisleri › Forumlar › Metraj, Keşif, Hakediş › İş Artışı ve İş Eksilişi Nasıl Hesaplanır? Örnekli Anlatım

  • İş Artışı ve İş Eksilişi Nasıl Hesaplanır? Örnekli Anlatım

    Gönderen MM Yayın Ekibi açık 16 Kasım 2026, 12:04

    Nisan 2021’de yer teslimi yapılan, anahtar teslimi götürü bedelli bir yapım işinde yüklenici sahaya çıkıp mevcut kotları ölçer ve vaziyet planındaki kotlarla uyuşmadığını görür. İdare farkı doğrular, vaziyet planını revize eder ve işin yeni plana göre yapılmasını ister. Ortaya fazladan kazı ve dolgu çıkar. İdare, özel teknik şartnamede yükleniciye araziyi teklif öncesinde inceleme yükümlülüğü getiren hükme dayanarak ödemeye yanaşmaz. Dosya, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Yüksek Fen Kurulu’na gider. Kurul’un 24.08.2022 tarihli ve 2022/158 sayılı kararı açıktır: değişiklik, Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin (YİGŞ) 21. maddesindeki iş artışı ve eksilişi şartları içinde değerlendirilecektir.

    Kararın verdiği ders basit: iş artışı tartışması çoğu zaman kepçenin başında değil, hesap cetvelinde kazanılır ya da kaybedilir. Biz de kuralları tek tek sıraladık ve rakamları örnek bir sözleşme üzerinde yürüttük. Aşağıdaki tutarların tamamı örnektir, gerçek bir işe ait değildir.

    1. Hangi iş “iş artışı” sayılır?

    Dayanak, 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu’nun 24. maddesi. Buna göre iş artışının öngörülemeyen durumlar nedeniyle zorunlu hâle gelmesi gerekir. Ayrıca artışa konu iş iki şartı birlikte sağlamalıdır:

    • sözleşmeye esas proje içinde kalmalı,
    • idareyi külfete sokmadan asıl işten ayrılması teknik veya ekonomik olarak mümkün olmamalı.

    Bu şartları taşıyan iş, süre hariç sözleşme ve ihale dokümanındaki hükümler çerçevesinde aynı yükleniciye yaptırılabilir. Uygulamada en çok takılınan nokta “öngörülemeyen” ifadesidir: projede açıkça görülebilen bir durumun sonradan öngörülemeyen sayılamayacağı sık vurgulanır. Sorunun kaynağı da çoğu zaman masa başındadır. Düzce Üniversitesi’nden Latif Onur Uğur’un 21 yüklenici firmayla yaptığı ankette, iş artışı nedenleri arasında etüt-projelerdeki eksikler yüzde 52,4 ile öne çıkıyor. Kısacası zemin etüdünden kaçan her kaya, bir gün hakediş cetvelinde karşınıza çıkar.

    2. Yasal sınırlar sözleşme türüne göre değişir

    Kanunun çizdiği tavanlar sözleşme bedeli üzerinden hesaplanır:

    • Anahtar teslimi götürü bedel: sözleşme bedelinin yüzde 10’una kadar.
    • Birim fiyat teklif alınarak ihale edilen işler: yüzde 20’ye kadar. Birim fiyat sözleşmeyle yürütülen yapım işlerinde Cumhurbaşkanı bu oranı sözleşme bazında yüzde 40’a kadar artırabilir.

    Oran tek tek kalemler için değil, toplam artış tutarının sözleşme bedeline oranı üzerinden izlenir. Sözleşmede pozu bulunmayan yeni imalatların fiyatı ise YİGŞ’nin 22. maddesine göre belirlenir. Bu maddenin 2025’te değişen hâlini

    başlıklı yazımızda anlatmıştık.

    3. Hesap örneği: iş artışı payını izlemek

    Birim fiyatlı bir yapım işi düşünelim. Sözleşme bedeli 40.000.000 TL olsun.

    • Yasal tavan: 40.000.000 × 0,20 = 8.000.000 TL
    • Birinci onaylı artış (zemin iyileştirme imalatı): 5.200.000 TL → yüzde 13,00
    • İkinci onaylı artış (drenaj imalatı): 1.900.000 TL → toplam 7.100.000 TL, yani yüzde 17,75
    • Kalan pay: 900.000 TL (yüzde 2,25)

    Şimdi sahadan 1.500.000 TL’lik üçüncü bir zorunlu ihtiyaç geldiğini varsayalım. Toplam 8.600.000 TL’ye, oran yüzde 21,5’e çıkar ve yüzde 20 tavanı aşılır. Bu noktada iki yol kalır: ya sözleşme bazında Cumhurbaşkanı kararıyla oranın yükseltilmesi ya da kanunun öngördüğü gibi, artış yapılmaksızın hesabın genel hükümlere göre tasfiyesi. Kanun tasfiye hâlinde de işin tamamının ihale dokümanına ve sözleşmeye uygun yapılmasını zorunlu tutar.

    Aynı rakamlar anahtar teslimi götürü bedelli bir işte olsaydı tavan 4.000.000 TL olurdu ve daha birinci artışta aşılmış olurdu. Bu yüzden artış cetvelini her onayda güncel tutmak, son hakedişte sürprizle karşılaşmamanın en ucuz yoludur.

    4. Hesap örneği: iş eksilişi ve yüzde 5 ödemesi

    Madalyonun öbür yüzü de aynı maddede. Sözleşme bedelinin yüzde 80’inden daha düşük bedelle tamamlanacağı anlaşılan işlerde yüklenici işi bitirmek zorundadır. Karşılığında, gerçek giderleri ve kârı için şu tutar ödenir:

    (Sözleşme bedelinin yüzde 80’i − sözleşme fiyatlarıyla yapılan iş) × yüzde 5

    Aynı 40.000.000 TL’lik sözleşmede iş, sözleşme fiyatlarıyla 30.000.000 TL’ye tamamlanmış olsun:

    • Yüzde 80 eşiği: 32.000.000 TL
    • Fark: 32.000.000 − 30.000.000 = 2.000.000 TL
    • Ödeme: 2.000.000 × 0,05 = 100.000 TL

    Kanun bu tutarın geçici kabul tarihindeki fiyatlar üzerinden ödeneceğini söyler. Uygulamada tutarın endekslerle güncellendiği örnekler anlatılır; güncellemenin nasıl yapılacağını idarenizle teyit edin. İş 33.000.000 TL’ye tamamlansaydı oran yüzde 82,5 olur, eşik aşılmadığı için bu ödeme doğmazdı.

    5. Süre ve kayıt düzeni

    Kanun, iş artışını “süre hariç” sözleşme hükümlerine bağlar; YİGŞ’nin 29. maddesi ise ilave işin gerektirdiği ek sürenin yükleniciye verileceğini düzenler. Ek sürenin artış oranıyla birebir orantılı olması şart değildir; işin teknik özelliklerine göre belirlenir ve revize iş programına işlenir.

    Hakedişin kendisini ve geçici, kesin hakediş ayrımını

    ayrıntılı anlatmıştık. İş artışında ise belgenin önemi bir kat daha artar. Öngörülemeyen durumun ortaya çıktığı gün tutulan tutanak, idarenin yazılı onayı ve güncel artış cetveli olmadan yapılan imalat, en iyi ihtimalle uzun bir yazışmanın konusu olur. Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; somut bir işte idareniz veya ilgili uzmanla teyit edin.

    Kaynaklar

    MM Yayın Ekibi yanıtladı 15 saat, 10 dakika önce 1 Üye · 0 Yanıtlar
  • 0 Yanıtlar

    Üzgünüz, yanıt bulunamadı.

    Yanıtlamak için giriş yapın.