Su Buharının Duvardaki Yolculuğu
Şubat ortasında telefon çalar. Arayan, sonbaharda anahtarını teslim aldığı dairenin sahibidir: yatak odasının dış köşesinde, tavanla duvarın birleştiği yerde gri-siyah bir gölge belirmiş, boya kabarmış. “Çatıdan su mu alıyoruz?” Çoğu zaman cevap hayırdır. Su yukarıdan değil içeriden, odadaki havanın kendisinden gelir.
Yoğuşma, mimari projede en az çizilen, şantiyede en geç fark edilen konulardan biri. Aşağıda iki ayrı yoğuşma türünü, buharın duvardan nasıl geçtiğini ve TS 825’in bu konuda ne sorduğunu derli toplu anlattık.
1. Görünen yoğuşma, görünmeyen yoğuşma
Aksoy ve Canbay’ın Elazığ örneği üzerinden yaptığı çalışma ayrımı net koyuyor. Su buharının yapı elemanının görünen yüzeyinde suya dönüşmesine terleme deniyor. Kışın pencere camında ve yalıtımsız kolon-kirişlerde gördüğümüz budur.
İkinci tür gözden uzakta olur. Sıcak iç ortamdan soğuk dışarıya doğru ilerleyen buhar, duvarın katmanları arasında doyma sıcaklığına inmiş bir yüzeye rastlarsa orada yoğuşur. Terleme boyacıyı, yapı içi yoğuşma ise yalıtımcıyı ve bazen statikçiyi ilgilendirir: Uzun’un çalışmasında sayılan sonuçlar arasında malzemenin bozulması, donma ve şekil değiştirme, donatı korozyonu ve ısı kaybının artması var.
2. Köşedeki lekenin fiziği
Yüzey yoğuşmasının koşulu basit: yüzey sıcaklığı havanın çiy noktası sıcaklığının altına inerse buhar orada suya döner. Türkan, Etemoğlu ve Etemoğlu’nun ısı köprüsü analizinde 22 °C sıcaklık ve %55 bağıl nemdeki iç hava için çiy noktası 12,5 °C alınmış. Aynı makalenin tablosunda bağıl nem %80’e çıktığında çiy noktası 18,4 °C’ye yükseliyor. Kalabalık bir mutfakta duvarın “biraz serin” olması bu yüzden yetiyor.
Bu sıcaklığa ilk inen yerler betonarme kolon ve kirişler. Isı iletkenlikleri yüksek olduğu için ısı köprüsü oluştururlar. Makalede yalıtımsız durumda iç yüzey sıcaklığının yoğuşma sıcaklığının altına düştüğü, yalıtımlı durumda düşmediği gösteriliyor. Mantolu binalarda bu köprülerin detayda mı şantiyede mi kaybolduğunu
yazımızda ele almıştık. Bir elemanın ısıyı ne kolaylıkla geçirdiğini anlatan büyüklüğü de Teknik Sözlük’teki
maddesinde bulabilirsiniz.
Duvar da biraz insana benzer: terlemesi her zaman çok çalıştığını göstermez, bazen yalnızca üşüdüğünü gösterir.
3. Buhar duvardan nasıl geçer
Buhar, ısının sıcaktan soğuğa akışına benzer biçimde, kısmi basıncın yüksek olduğu taraftan düşük olduğu tarafa doğru hareket eder. Hemen hemen bütün yapı malzemeleri buhar geçirir, ama aynı kolaylıkla değil. Bu farkı su buharı difüzyon direnç katsayısı μ anlatır: malzemenin aynı kalınlıktaki havaya göre kaç kat direnç gösterdiği. μ katman kalınlığıyla çarpılınca eşdeğer hava tabakası kalınlığı, yani Sd elde edilir. Uzun’un TS 825’ten aktardığı değerlerden birkaçı:
- Mineral yün: 1
- Tuğla ve gaz beton: 5/10
- Kireç/çimento harcı: 15/35
- EPS: 40/100
- Betonarme: 80/130
- Asfalt kaplama: 50.000
Liste aynı zamanda bir uyarı: kesitte hangi katmanın hangi sırayla durduğu, buharın nerede sıkışacağını belirler.
4. TS 825 ne sorar?
TS 825, yapı kabuğu elemanlarının nem davranışını Glaser grafik yöntemiyle değerlendiriyor. Yöntem, katman katman kısmi buhar basıncını doyma basıncıyla karşılaştırır; iki eğrinin buluştuğu yer olası yoğuşma bölgesidir. Sorulan soru “hiç yoğuşma var mı?” değildir. Yıl içinde yoğuşan su, buharlaşabilen sudan az kalmalıdır. Aksoy ve Canbay bu ölçütü Wv > Wt olarak yazıyor (Wv buharlaşan, Wt yoğuşan kütle).
Yalıtımın yeri burada belirleyici. Özel ve Beyazıt, 20 cm betonarme bir dış duvarda poliüretan yalıtımı farklı konumlara koyup dört ilde Glaser analizi yapmış. Kars’ta 3 cm iç yalıtımlı duvarda yoğuşan su 0,940 kg/m², buharlaşan 0,222 kg/m² çıkmış; duvar ölçütü sağlamıyor. Aynı kalınlık dışa alındığında yoğuşan 0,282, buharlaşan 0,707 kg/m² ve duvar uygun. İç yalıtımlı model Adana dışındaki bütün illerde en fazla yoğuşmayı veren model olmuş.
5. Buhar kesici hangi tarafa?
Aksoy ve Canbay’a göre yoğuşma istenmiyorsa buhar kesici sıcak tarafa, yani içe konabilir. Daha genel ilke ise katmanların buhar direncinin içten dışa doğru azalması: buhar girdiği kolaylıkla çıkamıyorsa içeride kalır. Uzun da dış duvarlarda yüksek difüzyon dirençli membranların kullanılmamasını öneriyor ve iç yüzeyde mermer, granit ya da yoğun boya gibi buhar geçirmeyen kaplamaların terlemeye yol açabileceğini not ediyor.
Bu ilkeler hesabın yerini tutmaz. İklim bölgesi, iç ortam nemi ve katman sırası değiştikçe sonuç da değişir; özel bir kesitte proje müellifiyle ya da yapı fiziği uzmanıyla birlikte hesap yapıp teyit etmek en sağlıklısı.
Şubat’ta arayan daire sahibine dönersek: o köşeye bakarken önce ısı köprüsünü, sonra odanın havalandırmasını, en son çatıyı sorgulamak gerekir. Çatı çoğu zaman masumdur.
Kaynaklar
- 0 Yanıtlar
Üzgünüz, yanıt bulunamadı.
Yanıtlamak için giriş yapın.