Ahmet Bey iyi günler. Taşıma gücü ile ilgili bir kaç şey sormak istemiştim.
Biliyorsunuz taşıma gücü hem zemin özelliklerine hem de yapının temelinin en-boy ve derinliğine bağlı bir formülle hesaplanıyor. Dolayısıyla yapıların oturum alanı büyüdükçe yani temel eni boyu arttıkça taşıma gücü(qt) de artıyor veya bodrum sayısı arttıkça. Örneğin killi bir zeminde 4-5 kg/cm2 veya çakıllı bir zeminde 6-7 kg/cm2 kayalarda ise 9 ve/veya üzerinde çıkabiliyor. Bu değerler bu zemin sınıfları için yüksek kabul ediliyor  yapı denetim ve kamu kurumları onaylamak istemiyor. qt değerinin killi bir zeminde 2 kg/cm2 veya çakıllı bir zeminde 4 kg/cm2 kayalarda ise 6 ve/veya üzerine çıkmamayı öneriyorlar güvenli tarafta kalmak için, yönetmeliğimizde bu tarz sınırlar belirtilmemiş. Sormak istediğim şeyler;
1-) Güvenli tarafta kalmak adına bu değerler gibi sınırlar belirlemek doğru bir yaklaşım mı?
2-) Taşıma gücü(qt) yüksek çıktığında düşürmek adına kohezyon ve içsel sürtünme açısını 2/3 yerine 4/7,1/3… gibi katsayılarla azaltıp taşıma gücü hesaplamak doğru mudur?
3-)Veya Taşıma gücü(qt) yüksek çıktığında düşürmek adına qk değerini 1.4 yerine daha yüksek bir güvenlik sayısına 2 gibi bölmek doğru mudur?
4-) Taşıma gücü değeri(qt) yüksek de çıksa (Örneğin killi bir zeminde 4-5 kg/cm2, çakıllı bir zeminde 6-7 kg/cm2, kayalarda ise 9 ve/veya üzerinde) kohezyon ve içsel sürtünme açısını yalnızca 2/3 ile mi küçültmeliyiz?

Sorulariniza  genel bir cevap verecegim ve    hatali bilinen bir durumuda duzektecegim.

TBDY2018 in 16.bolumu  bildiginiz uzere zemin/temel ayrılmis durumda. Artık eskisi gibi herkes skempton, terzaghi, vesic vb  isine gelen kısilerin calismalarina göre  zemin tasima gücü hesaplayamiyor, nerede
kim zemin tasima gucü hesaplarsa hesaplasin TBDY2018  DENKLEM 16.8 i kullanmak zorunda, boylece zemin tasima gucunde  bir birlik ve kalibrasyon saglanmis oldu. Eksik bilinen sey şu: denklem 16.8  e göre cikan sonuc 1,4 e bolundukten sonra kullaniliyor.  Bu cikan deger  eskiden cikan zemin tasima gucleriyle karsilastiriliyor ki sizde  oyle yspmissiniz. Ancak zemin tasima gucu kontrollerinde  eskiden yuk katsayilari kullanilmiyordu(zemin tasima gucu kontrolunde) yani 1G+1Q  gibi degerlere gore kiyaslama yapiliyordu. Bu denklem 16.8 hansen’ in kendimize  uyarladigimiz bir formulasyonu ve zeminin  yeterli olup olmadiginin  kabulunde 1,4G+1,6Q  gibi artirilmis  degerleri kullaniyorsunuz/kullanmalisiniz, yani artik 1G+1Q  yok.  Doliyidiyla degerler  gozunuze biraz buyuk gelebilir ama kombinasyonlari azaltmadsn kullandiginiz bir denklem. Bu denklem 16.8 yonetmelikle uyumlu bir denklem, biliyorsunuz yonetmelik kendi icinde bir butundur.  Size buyuk grlen bazi degerlerde  kontrolunde  artirilmis katsayilara  gore  yapildigini  dusunurseniz  gozunuze  pek buyuk  gelmeyebilir.

Bir diger  konu  gozumuze buyuk geldi diye bir degeri kücultmek. Bu pek dogru degil, etudunuz iyiyse, yeteri kadar sondaj, numune vb calisma yaptiysaniz, ve etude guveniyorsaniz sırf  deger buyuk ciktı diye kücültmek mantikli  degil, ama bilfiginiz bir guvensizlik, eksiklik varsa dusurebilirdiniz tabi.  Yonetmelikte verilen 1,4 degeri en kucuk degerdir, guvenmediginiz, ejdik buldugunuz etudlerde bu degeri buyutme  hakkiniz mevcut. Yonetmelik size  asgari seyleri soyler, tabiki  daha guvenli degerler alabilirsiniz. Ana bu degerleri kucultmek sadece deger  buyuk cikti diye olmaz, etud guvensizligi vardir, ekipman guvensuzkigi vardir, teknisyen/eleman guvensizligi vardir vb  degeri kucultursunuz.

Yanıtınız için teşekkürler Ahmet Hocam.
Açıkçası yapılan arazi çalışmalarına, laba gönderilen numunelere ve deney sonuçlarına pek güvenmiyorum. Aynı ada parsel için aynı mühendisin raporunda geçen sene kil diye sınıflandırılan zemin bu sene istinat için yapılan sondajlarda çakıl olarak sınıflandırılmış.
Doğru mu anladım diye teyit etmek istiyorum. Yönetmeliğe göre kohezyon ve içsel sürtünme açısını sadece 2/3 ile çarpmak zorunda olduğumu söylüyorsunuz, başka herhangi bir değerle çarpamam. Zeminin türü(kil,çakıl…) ve sınıfı(ZA,ZB,ZC,ZD,ZE) fark etmeksizin yani zeminim ne olursa olsun kohezyon ve açıyı 2/3 ile çarpıp formülü uyguladığımda değer yüksek çıksa da örnek veriyorum kil oranı yüksek ZE bir zeminde temel ölçülerinden dolayı qt değeri 7 kg/cm2 çıktıysa da tamam mı demeliyim?
Bir de yeterli olup olmama durumu için 1.4G+1.6Q kullanıyorum.
Yönetmeliğe göre taşıma gücü değerini düşürmek için tek değiştirebileceğim şey 1.4 değeri mi? Ama tablo 16.2 de 1.4 değerinin minimum olduğu yazılmamış. O tabloya göre 1.4ten başka değer kullanmamam gerekiyor?

Yönetmelikler ve standartlar sınır koşullari belirler. Her zaman standart ve yönetmeliklerin üzerinde tasarim yapabilirsiniz  ve yapiyorsunuz. Dolayisiyla 1,4  yerine daha namusait duruma tekabul eden 1.6  yada  2  alabilirsiniz. Standartlardan ve yonetmeliklerden daha iyi bir tasarim yapabilirsiniz diye bir yerde yazmaz, yazmasida  gerekmez.