“Yaya Kaldırımı İçin Ayrılan Yerde Bisiklet Kullanılamaz”
Cumartesi sabahı, bir sahil bulvarı. Bebek arabası iten bir anne, kaldırımın ortasına boyanmış bisiklet şeridine kayıyor, çünkü kaldırımın geri kalanını bir kafenin masaları kaplamış. Arkadan zil sesi geliyor; araba sağa, bisiklet sola kaçıyor. Kâğıt üzerinde bu kaldırım hem yaya yolu hem bisiklet yolu. O an ise ikisi de değil.
Kaldırımın bir şeridine çizgi çekip bisiklet sembolü boyamak hızlı ve ucuz bir çözüm gibi görünür. Uygulamada farklı hızdaki iki kullanıcıyı aynı dar şeride sokar ve mevzuat bu yola baştan kapıyı kapatıyor. Hatanın nerede başladığını ve doğrusunun nasıl kurulduğunu, yönetmelikten ve sahadan örneklerle derledik.
1. Hata: Bisikletin yeri yayadan kesiliyor
Sorun hız farkıyla başlıyor. Yaya durur, döner, vitrine bakar. Bisikletli ise akışta kalmak ister. Aynı yüzeye konduklarında ikisi de birbirini engel olarak görür. Bu çözümde kaybeden çoğu zaman en yavaş kullanıcılar olur: çocuklar, yaşlılar, bastonla ya da tekerlekli sandalyeyle ilerleyenler. Kaldırım daralır, bisiklet yolu da gerçek bir bisiklet yolu olamaz.
2. Yönetmelik ne diyor?
Bisiklet Yolları Yönetmeliği 12 Aralık 2019 tarihli ve 30976 sayılı Resmî Gazete’de yayımlandı. Konumuzla ilgili hükümler 4. maddede toplanıyor:
- 7. fıkra: İmar planlarında bisiklet yoluna taşıt yolu ile yaya kaldırımı arasında yer verilmesi esas.
- 14. fıkra: Bisiklet yolu taşıt yoluyla ya da kaldırımla aynı seviyede veya ikisinin arasında olur. Bisiklet köprüleri ve köprülü kavşaklar dışında kaldırımdan yukarıda yapılamaz.
- 27. fıkra: Yaya kaldırımı için ayrılan yerde bisiklet kullanılamıyor. İstisna yayalaştırılmış sokaklar: buralarda belirli saatlerde kullanılmak üzere bisiklet şeridi yapılabiliyor. Bu durumda sokak girişlerine bisikletli hızının en fazla 10 km/sa olacağını gösteren levha konuyor (14. madde, 10. fıkra).
Aynı maddenin 6. fıkrası şehir içinde önceliği ayrılmış bisiklet yoluna veriyor. 5. fıkrası da ayrılmış bisiklet yolları için imar planında yer ayrılmasını zorunlu tutuyor. Bu tür kararların hangi plan kademesinde okunacağını
yazımızda anlatmıştık.
Bakanlığın Bisiklet Yolları Kılavuzu’nda kaldırımın ortak kullanımı, bakım başlığı altında geçiyor: tek şeritli bir bisiklet yolu onarılırken kaldırım, işaretlemeyle geçici olarak paylaşılabiliyor. Kılavuzun gözünde ortak kaldırım bir tasarım değil, bir şantiye tedbiri.
3. Doğrusu: Taşıt yolu ile kaldırım arasında ayrı bir şerit
Kılavuz, ayrılmış bisiklet yolu için üç kot tarif ediyor: taşıt yolu seviyesi, kaldırım seviyesi ve ikisinin arası. Ara seviyede bisiklet yolu taşıt yolundan en az 10 cm yüksekte, kaldırımdan en az 5 cm aşağıda kalıyor. Bu küçük kot farkı, yayaya “burası başka bir yer” demenin en sessiz yolu.
Kaldırım seviyesinde ya da ara seviyede yapılan yollarda taşıt yoluyla arada bırakılacak asgari mesafe hız sınırına bağlı:
- 50 km/sa: 60 cm (yol boyunca park yapılabiliyorsa 100 cm)
- 70 km/sa: 100 cm
- 70 km/sa üzeri: 150 cm
Duraklar ayrıca düşünülmeli. Kılavuz, bisiklet yolunda otobüse ayrılan alana 15 m kala zemine uyarıcı işaretleme yapılmasını istiyor. Otobüsten inen yolcuyla bisikletlinin karşılaşabileceği nokta burası.
4. Sahadan bir ders: Mahabad Bulvarı
Gider ve Koç’un 2022’de Gaziosmanpaşa Bilimsel Araştırma Dergisi’nde yayımlanan çalışması, Diyarbakır Kayapınar’daki Mahabad Bulvarı’nı yönetmelikle karşılaştırıyor. Bulvardaki bisiklet yolu kaldırımla aynı seviyede, ortalama 300 cm genişliğinde ve taşıt yolundan yeşil bantla ayrılmış. Kâğıt üzerinde iyi bir başlangıç. Ama bozuk kaldırımdan kaçan yayalar bisiklet yolunda yürüyor, yola motorlu araçlar da giriyor. Yazarlar kavşak geçişlerinde mavi boyanın kullanılmadığını, levhaların yetersiz kaldığını ve otobüs duraklarıyla örtüşen geçişlerin mevzuata uymadığını da not ediyor.
Buradan çıkan ders şu: bisiklet yolunu kaldırımdan ayırmak tek başına yetmiyor, kaldırımın da yürünebilir kalması gerekiyor. Yayanın payı iyi tasarlanmazsa yaya, bisikletlinin payına taşınıyor.
5. Başka şehirlerin cevabı
Danimarka’daki standart çözüm aynı mantığa dayanıyor. Danimarka Bisiklet Elçiliği’nin (Cycling Embassy of Denmark) sitesinde Odense Belediyesi’nden Troels Andersen’in anlattığına göre tek yönlü bisiklet yolu, taşıt şeridi ile kaldırım arasındaki bir kotta ilerliyor. Taşıt yolundan 7–12 cm, kaldırımdan 5–9 cm yüksekliğinde bordürle ayrılıyor. Kılavuz genişlik 2,2 m, asgari 1,7 m; uygulamada 2 m’nin altına inilmemesi öneriliyor.
İngiltere’de Active Travel England, yaya ve bisikletlinin aynı yolu paylaşmasından genel olarak kaçınılması gerektiğini söylüyor. Kaçınılamadığı ve kullanıcı sayısının çok düşük olduğu yerlerde bile, özellikle engelli bireylerle erken aşamada görüşülmesini istiyor.
Bir bulvarın kesitini çizerken ya da bir plan değişikliğine görüş hazırlarken bisiklete yer bulamıyorsanız, ilk bakılacak yer kaldırım değil. Yönetmeliğin kurgusu o yerin taşıt yolu ile kaldırımın arasında aranmasını istiyor. Bir mahallenin yaya ağını nasıl ölçebileceğinizi
yazımızda adım adım anlatmıştık; bisiklet ağını düşünürken de aynı haritadan başlamak işinizi kolaylaştırır. Taramamızda yönetmelikte değişiklik yapıldığına dair bir kayda rastlamadık. Yine de somut bir projede güncel metni mevzuat.gov.tr’den, uygulamayı da idarenizden teyit edin.
Kaynaklar
- 0 Yanıtlar
Üzgünüz, yanıt bulunamadı.
Yanıtlamak için giriş yapın.