ZEMIN TAŞIMA GÜCÜNÜN YAZILIMLARDA YORUMU

Yapi tasariminin esasi, ust yapidaki kuvvetlerin topraga(zemine) iletilmesidir.Ancak tasarım burada bitmez,topraga iletilen etkilerin ,toprak tarafindan karsilanip karsilanmadıgınin tetkiki,karsilanmıyorsa karşilanmasinın sağlanması da tasarım dahilindedir.

Yazilimlar projeci insaat muhendislerinin isini oldukca kolaylaştirmıştir.Yazilimlar sayesinde kısa zamanda cok fazla alternatif denenebilmektedir.Ancak yazilimlar muhendis ne girerse o bazda sonuc verir.Yaziliar düşünemez, yorumlayamaz.

Temel dizayninda yazilima zemin tasima gücünu girersiniz(zemin etudunden aldiginiz deger). Yazilimlar temeli meshlere ayirip (küçük parcalar) sonlu elemanlara gore kucuk parcalardaki zemin gerilmesinin verdiginiz zemin tasima gücünu aşıp asmadıginı kontrol eder.Burada onemli olan sonlu elemanlarin boyutlaridir.10x10cm de gitebilirsiniz,20x20cm de. Temelde sonlu elemanlar bina fazla girintili ćikintıli degilse mumkun mertebe büyuk secilmelidir.75×75 cm, 100x100cm gibi.Çunku meshler arasinda bir yardimlasma sozkonusudur.Calisma prensibi olarakda herhangi bir meshde tasima gucu aşilirsa makul seviyelerde komsu meshlerde tasimaya katkida bulunur.Bir yuk dağilimi zemin dede sozkonusudur.Meshler(sonlu elemanlar) duzgun temellerde mumkun mertebe buyuk ebatli secilmelidir.

Bir temelde yuzlerce binlerce sonlu eleman olusturulur.Muhendis her elemandaki taşima gücü degerlerini tum kombinasyonlar icin gorebilir.Yazilimlarda her bir meshdeki zemin gerilmesinin,sizin verdiginiz zemin tasima gucunden buyuk olup olmadiginin kontrolunu yapar. Burada da muhendislerin yanlis bir yaklasimi vardir.Diyelim 1000 tane sonlu eleman varsa 1000 ininde gerilme degerinin , zemin tasima gucunden kucuk olmasini isterler.Diyelim 1000 elemandan, 10 tanesinde gerilme sinir degeri aştı, ne olacak zemin kurtarmadimi diyecegiz, malesef boyle diyen muhendisler mevcut.1000 elemandan 10 tanesinde gerilme degeri asilmışsa zemin kurtarmiyor diyemezsiniz.Olaya muhendisce yaklasmak gerekir.Bilinki meshler kendi basina lokal calişmazlar, komßu meshlerle beraber calisirlar.Peki bu olaya muhendisce yaklaßim nasil olur, ne kadar mesh de problem olursa sorun var diyebiliriz.Bu sorunun cevabini verelim..

Yazilimdan G+Q degerini yani yapi agirligi degerini bulacaksiniz.Diyelim 1000 ton olsun.Temel alanini bulacaksiniz.Diyelim 100 m2 olsun. Tabandaki ortalama gerilmeyi bulacaksiniz

1000 / 100 = 10 t/ m2

Eger size verilen zemin tasima gucu(zemin etudunde) 10 t/m2 yada daha kucukse bu zemin bu yapiyi tasimaz.Bu sonucu cikarabilirsiniz.Ya zemini iyilestireceksiniz yada derinligi oynayacaksiniz. Zemin emniyet gerilmedi daha buyukse calismaniza devam edersiniz. Mesh degerlerine baktiginiz.Deprem yuklemeleri dahil.1000 meshten 10 tanesi zemin emniyet gerilmesini asmisa sorun yok demektir.Buna bir oran verirsek %10 diyebiliriz.Yani 1000 mwshten 100 tanesi gerilmeyi asarsa, diger meshler sinir icerisinde kalmak sartiyle zeminde bir problem olmadigini soyleyebiliriz.Zaten uc larda,koselerde her zaman mesh gerilmelerinin nispeten buyuk oldugunu gorursunuz.Bu yuzde on benim kisisel gorusum siz %5 dersiniz yada baska bir oran ,muhendislik gorusunuzle ilgili.Dolayisiyle binlarce mesh olan bir temelde yuz tane meshde sinir asildi diye zemin tasima gucunu yetersiz kabul etmek son derece acimasizdir.

Dgrubu zeminler haric, zemin tasima gucu degeri deprem kombinasyonlarinda %50 artirilir.Cunku deprem durumu surekli olan bir durum degildir.Dolayisiyle boyle bir artirima gitmeyi yonetmelikdd uygun bulmustur…

Ahmet CELIKKOLLU
Insaat Muhendisi
ESKISEHIR