Bina Periyodu Tahmini Hesaplama Aracı

Erhan Baytak 5 Kasım 2026

Deprem Mühendisliği · Hesaplama aracı

Bina Periyodu Tahmini

TBDY 2018'e göre binanın hakim doğal titreşim periyodunu ampirik bağıntıyla (T_pA = C_t·H_N^3/4) hesaplar; bina yükseklik sınıfını, Eşdeğer Deprem Yükü Yöntemi uygulanabilirliğini, Rayleigh periyodunun 1,4·T_pA sınırını denetler ve hesap raporu üretir.

TBDY 2018 §4.7.3 Denk. 4.26 – 4.28 Tablo 3.3 · Tablo 4.4

Aşama 1 / 5 · Bina ve deprem sınıfı

Hesaplanıyor

Bina şeması

Bina geometrisi

Kat sayısı N

kat

Bina tabanının üstündeki kat sayısıdır; rijit bodrum (§3.3.1.1) varsa bodrum katları sayılmaz.

Zemin kat yüksekliği h₁

Normal kat yüksekliği h

Deprem tasarım sınıfı ve düzensizlik

Deprem tasarım sınıfı DTS

TBDY 2018 Tablo 3.2: DD-2 düzeyinde S_DS ve bina kullanım sınıfına (BKS) göre belirlenir.

Düzensizlik durumu

Tablo 4.4'te Eşdeğer Deprem Yükü Yöntemi'nin izin verilen bina yükseklik sınıfını belirler.

Taşıyıcı sistem (gözönüne alınan deprem doğrultusu)

Taşıyıcı sistem türü

TBDY 2018 §4.7.3.4(a) ve (b). Perdeli seçenekte C_t, perde alanlarından Denk. (4.28) ile hesaplanır.

Betonarme perdeler (yalnız deprem doğrultusundakiler)

Her satır aynı boyutlu perde grubudur: A_wj = adet · t_w · ℓ_w (gövde enkesit alanı), ℓ_w perdenin plandaki boyudur.

Perde	ℓ_w (m)	t_w (m)	Adet	A_w (m²)	A_w[0,2+(ℓ_w/H_N)²]

Hesaplanan periyot (isteğe bağlı)

Periyot kaynağı

§4.7.3.3 koşulunu sağlamayan binalarda T_p, Denk. (4.26) ile hesaplanır ve §4.7.3.2'ye göre 1,4·T_pA ile sınırlanır.

Fiktif yükler ve yerdeğiştirmeler · Denk. (4.23), (4.26)

Fiktif yük toplamı F

Denk. (4.23)'te (V_tE − ΔF_NE) yerine konulan herhangi bir değer (§4.7.3.1, örneğin 100).

Tipik kat kütlesi m

Tabloyu doldurmak için kullanılır; her katın kütlesi tabloda ayrıca değiştirilebilir (Denk. 4.16).

Tablodaki F_fi yüklerini modelinizde kat kütle merkezlerine deprem doğrultusunda etki ettirin; her katta oluşan yerdeğiştirmeyi d_fi sütununa milimetre olarak girin.

Kat	H_i (m)	m_i (t)	F_fi (kN)	d_fi (mm)

Sonuçlar ön tasarım niteliğindedir; uygulama projesinde sorumlu mühendis onayı gerekir.

Kapsam ve varsayımlar

Araç, Dayanıma Göre Tasarım kapsamında Eşdeğer Deprem Yükü Yöntemi'nde (TBDY 2018 §4.7) kullanılacak hakim doğal titreşim periyodunu belirler. Hesap bir deprem doğrultusu için yapılır; diğer doğrultu ayrı olarak hesaplanmalıdır.

Bina yüksekliği H_N, §3.3.1'e göre tanımlanan bina tabanından ölçülür. Rijit bodrum koşullarını (§3.3.1.1) sağlayan binalarda bodrum katları hesaba katılmaz; çatı üstündeki asansör makine dairesi gibi küçük kütleli uzantılar ihmal edilebilir (§3.3.1.3).
Kat yükseklikleri zemin kat (h₁) ve eşit normal katlar (h) olarak alınır: H_N = h₁ + (N − 1)·h.
Perdeli sistemde perde gövde alanı dikdörtgen kabul edilir (A_wj = t_w·ℓ_w); yalnızca gözönüne alınan doğrultuya paralel perdeler girilir.
Rayleigh hesabında fiktif yükler ve yerdeğiştirmeler kullanıcının yapı modelinden alınır; araç rijitlik hesabı veya modal analiz yapmaz.
Analizden girilen T_p değerine de, EDY'de kullanılmak üzere güvenli tarafta 1,4·T_pA üst sınırı uygulanır (§4.7.3.2 sınırı Denk. 4.26 ile hesaplanan değer için yazılmıştır).

Kullanılan büyüklükler ve birimler

H_N, H_i, h, ℓ_w, t_w: metre [m] · A_w, A_t: metrekare [m²]
m_i: ton [t] · F_fi: kilonewton [kN] · d_fi: girişte milimetre, hesapta metre [m]
T_pA, T_p: saniye [s] · C_t: boyutsuz katsayı

Hesap adımları

1. Bina yüksekliği ve bina yükseklik sınıfı:

H_N = h₁ + (N − 1)·h → BYS = f(H_N, DTS)

TBDY 2018 §3.3.1.3 · Tablo 3.3

2. Ampirik periyot katsayısı: sadece betonarme çerçevelerde C_t = 0,1; çelik veya çaprazlı çelik çerçevelerde C_t = 0,08; diğer tüm binalarda C_t = 0,07. Deprem etkilerinin tamamının betonarme perdelerle karşılandığı binalarda:

A_t = Σ A_wj [0,2 + (ℓ_wj/H_N)²] ≤ Σ A_wj ; C_t = 0,1 / √A_t ≤ 0,07

TBDY 2018 §4.7.3.4(a) · Denk. (4.28b) · Denk. (4.28a)

3. Ampirik hakim doğal titreşim periyodu:

T_pA = C_t · H_N^3/4

TBDY 2018 Denk. (4.27)

4. Rayleigh bağıntısı ile hakim periyot (fiktif yükler Denk. 4.23 dağılımıyla, toplam F ile):

F_fi = F · m_iH_i / Σ m_jH_j ; T_p = 2π [ Σ m_i d_fi² / Σ F_fi d_fi ]^1/2

TBDY 2018 §4.7.3.1 · Denk. (4.23) · Denk. (4.26)

5. Tasarıma esas periyot: §4.7.3.3 koşulunu sağlayan binalarda T_p ≅ T_pA alınabilir. Hesaplanan değer kullanılıyorsa:

T_p,tasarım = min ( T_p ; 1,4·T_pA )

TBDY 2018 §4.7.3.2 · §4.7.3.3

Kontroller ve sınırlar

Eşdeğer Deprem Yükü Yöntemi uygulanabilirliği (Tablo 4.4): her katta η_bi ≤ 2,0 ve B2 türü düzensizliği olmayan binalarda DTS 1, 1a, 2, 2a için BYS ≥ 4, DTS 3, 3a, 4, 4a için BYS ≥ 5; diğer tüm binalarda sırasıyla BYS ≥ 5 ve BYS ≥ 6 gerekir. Kontrol, izin verilen en üst BYS'nin yükseklik sınırı ile H_N karşılaştırılarak yapılır. Sağlanmıyorsa modal hesap yöntemlerinden biri (§4.8) kullanılır.
Ampirik periyodun doğrudan kullanımı (§4.7.3.3): DTS 1, 1a, 2, 2a ve BYS ≥ 6 (H_N ≤ 17,5 m) olan binalarda ve DTS 3, 3a, 4, 4a olan tüm binalarda T_p ≅ T_pA alınabilir. Aksi halde T_p, Denk. (4.26) ile hesaplanmalıdır.
Periyot üst sınırı (§4.7.3.2): hesaplanan T_p, deprem hesabında 1,4·T_pA değerinden fazla alınmaz.
BYS = 1 olan binalar Bölüm 13'e göre yüksek bina sayılır (§3.3.2.2); bu durumda araç bilgi amaçlı sonuç verir.

Kullanım notları

Göreli kat ötelemelerinin hesabında 1,4·T_pA sınırı ve Denk. (4.19)'daki minimum taban kesme kuvveti koşulu gözönüne alınmaz (§4.9.1.1).
Birbirine dik doğrultularda taşıyıcı sistem farklıysa (ör. bir doğrultuda çerçeve, diğerinde perde) C_t her doğrultu için ayrı belirlenir.
DTS, S_DS değeri Türkiye Deprem Tehlike Haritaları'ndan alınıp yerel zemin katsayısı F_S ile çarpılarak (Denk. 2.1) Tablo 3.2'den belirlenir.
Ampirik bağıntı ön tasarım ve kontrol amaçlıdır; kesin projede yapı modelinden elde edilen periyotlarla karşılaştırılmalıdır.

Bu hesaplama aracı JavaScript gerektirir. Tarayıcınızda JavaScript kapalı olduğu için hesap yapılamıyor; Mühendis notu ve Literatür bölümleri yukarıda okunabilir.

Kategoriler: Genel

Etiketler: bina periyodu,hesaplama aracı,periyot

Erhan Baytak

Bina Periyodu Tahmini Hesaplama Aracı